3 cây thuốc nam quanh nhà hỗ trợ kháng khuẩn, dịu đau xương khớp và bảo vệ dạ dày

Trong kho tàng Y học cổ truyền Việt Nam, việc tận dụng các loại thảo mộc sẵn có quanh nhà có vai trò quan trọng nhờ tính an toàn, lành tính, dễ tìm kiếm và tiết kiệm chi phí. Khi thời tiết chuyển mùa, độ ẩm hoặc nhiệt độ thay đổi khiến hệ xương khớp của người lớn tuổi rất dễ bị kích ứng, gây nên cảm giác đau mỏi, tê bì chân tay... Việc nắm rõ công dụng cũng như cách chế biến 3 loại cây thuốc nam quanh nhà dưới đây sẽ giúp bà con chủ động chăm sóc và bảo vệ sức khỏe cho cả gia đình một cách hiệu quả.

Mơ tam thể - Cây thuốc nam quanh nhà hỗ trợ thanh nhiệt, bảo vệ dạ dày

Mơ tam thể (thường gọi là mơ lông, dây mơ tròn) có tên khoa học là Paederia lanuginosa Wall., thuộc họ Cà phê (Rubiaceae). Cây thuộc dạng dây leo thân gỗ nhỏ, lá mọc đối có mặt trên màu xanh, mặt dưới màu tím tía phủ nhiều lông mịn, khi vò nát tỏa ra mùi đặc trưng do chứa các hợp chất lưu huỳnh. Y học cổ truyền ghi nhận lá mơ tam thể có vị ngọt, hơi đắng, tính bình; mang công năng thanh nhiệt, giải độc, khu phong, lợi thấp, tiêu thũng, giảm ho và tiêu thực. Dược liệu này là vị thuốc quý hỗ trợ trị tiêu chảy, ăn uống lâu tiêu, sôi bụng, đau tức thượng vị, nhiễm giun kim, giun đũa và các bệnh nấm ngứa ngoài da.

Y học hiện đại chứng minh lá mơ tam thể chứa nhóm hoạt chất iridoid glycoside (như asperuloside, paederosid, scandoside), flavonoid (như kaempferol, quercetin) cùng các triterpenoid và coumarin. Dịch chiết từ lá mơ tam thể đã được chứng minh có khả năng bảo vệ niêm mạc dạ dày khỏi tổn thương do cồn và stress, giảm tỷ lệ loét dạ dày lên đến 78%. Đồng thời, các hoạt chất trong lá mơ còn giúp ức chế nhu động ruột bất thường để chống tiêu chảy, kháng viêm đại tràng, hỗ trợ kiểm soát đường huyết ở bệnh nhân tiểu đường, thúc đẩy tổng hợp collagen làm nhanh lành vết thương và kháng khuẩn tự nhiên rất hiệu quả.

Bài thuốc dân gian nổi tiếng nhất từ mơ tam thể là chữa đi ngoài phân sống. Bà con lấy 30–50g lá mơ tam thể tươi rửa sạch, lau khô, thái nhỏ rồi trộn đều với 1–2 quả trứng gà. Bọc hỗn hợp này vào lá chuối tươi rồi đem nướng hoặc áp chảo trên chảo không mỡ cho chín thơm, ăn 2–3 lần mỗi ngày liên tục trong 5–8 ngày. Để chữa đau dạ dày, ăn không tiêu, chướng bụng hoặc đau mỏi xương khớp nhẹ do phong thấp, bà con có thể giã nát 20–30g lá mơ tươi vắt lấy nước cốt uống trực tiếp, hoặc sắc 30–60g thân rễ khô lấy nước uống chia 3 lần trong ngày. Trường hợp bị ngứa ngáy, chàm hoặc giời leo ngoài da, giã nát toàn bộ dây lá mơ lấy nước cốt thoa trực tiếp lên vùng da tổn thương 3–4 lần/ngày sẽ giúp giảm ngứa và nhanh se lành vết thương.

Khi sử dụng mơ tam thể làm thuốc, bà con lưu ý phải ngâm rửa lá thật sạch với nước muối pha loãng khoảng 20 phút để loại bỏ vi khuẩn và ký sinh trùng trước khi ăn sống hoặc giã lấy nước cốt. Cần sử dụng đúng liều lượng hướng dẫn và ngừng ngay nếu có dấu hiệu dị ứng hay khó chịu.

Lá lốt - Cây thuốc nam quanh nhà hỗ trợ giảm đau nhức xương khớp

Lá lốt (Đông y gọi là tất bát) có tên khoa học là Piper lolot C. DC., thuộc họ Hồ tiêu (Piperaceae). Loại cây thân thảo này mọc bò lan ở những nơi ẩm ướt, thân mềm có đốt, lá hình tim bóng mượt, khi vò nát tỏa ra mùi thơm cay đặc trưng. Theo Y học cổ truyền, lá lốt có vị cay, tính ấm; quy vào các kinh vị, tỳ, gan; sở hữu công năng ôn trung, tán hàn, hạ khí, chỉ thống, trừ phong thấp, kiện vị và tiêu thực. Cây thuốc nam quanh nhà này là bài thuốc quý chuyên trị chứng phong thấp, thấp khớp mãn tính, đau lưng, đau nhức xương khớp, tay chân tê dại, rối loạn tiêu hóa, nôn mửa, đầy hơi, trướng bụng, tiêu chảy, đau răng và ra mồ hôi tay chân dai dẳng.

Các nghiên cứu hóa sinh hiện đại phân tích trong 100g lá lốt tươi cung cấp khoảng 40–50 kcal, chứa lượng canxi (170–200mg), kali (250–300mg), vitamin C (45–60mg), beta-carotene cùng lượng chất xơ và khoáng chất rất phong phú. Đặc biệt, lá lốt chứa hàm lượng tinh dầu cao với các hoạt chất sinh học là những thành phần có đặc tính kháng viêm, giảm đau tự nhiên mạnh mẽ, giúp xoa dịu các phản ứng sưng viêm tại khớp, làm ấm đường ruột, giảm co thắt tử cung và ức chế các vi khuẩn gây bệnh ngoài da.

Để cải thiện tình trạng đau nhức xương khớp, đau lưng khi thời tiết thay đổi, bà con dùng 8–12g lá lốt khô (hoặc 15–30g lá lốt tươi) sắc nước uống chia 2–3 lần trong ngày. Bà con cũng có thể hái lá lốt tươi giã nát với chút muối hạt đem sao nóng rồi chườm trực tiếp lên vùng khớp sưng đau, hoặc đun nước lá lốt thêm chút muối để ngâm chân tay hằng ngày trước khi đi ngủ. Đối với chứng ra mồ hôi tay chân hoặc viêm da cơ địa, việc ngâm rửa hoặc đắp lá lốt giã nát sẽ giúp làm khô da, diệt nấm kẽ và ngăn ngừa viêm nhiễm rất tốt. Ngoài ra, phụ nữ bị đau bụng kinh do nhiễm lạnh có thể sắc lá lốt uống ấm để tán hàn, giảm co thắt và điều hòa khí huyết.

Tuy nhiên, do lá lốt có tính ấm mạnh, bà con không nên lạm dụng ăn hoặc uống quá 100g lá lốt tươi mỗi ngày. Dùng lá lốt quá nhiều hoặc liên tục trong thời gian dài có thể gây nóng trong người, khô miệng, khát nước, rát họng hoặc bứt rứt khó chịu. Những người thường xuyên bị táo bón, nhiệt miệng, đau dạ dày do nhiệt nên hạn chế sử dụng. Phụ nữ đang mang thai (đặc biệt là trong 3 tháng đầu) cần cẩn trọng và tham khảo ý kiến bác sĩ trước khi dùng nước sắc lá lốt đậm đặc để tránh nguy cơ kích thích co bóp tử cung.

Kinh giới - Cây thuốc nam quanh nhà hỗ trợ giải cảm, kháng khuẩn và dị ứng ngoài da

Cây kinh giới (trong Đông y còn gọi là khương giới, giả tô, tịnh giới hay kinh giới tuệ) có tên khoa học là Elsholtzia ciliata, thuộc họ Bạc hà (Lamiaceae). Đây là loài cây thân thảo cao khoảng 40–60cm, thân vuông có lông mịn, lá mọc đối chéo hình trứng, hoa nhỏ màu tím nhạt hoặc hồng tía mọc thành cụm ở đầu cành. Theo Y học cổ truyền, kinh giới có vị cay, tính ấm; quy vào các kinh can, phế; mang công năng giải biểu, khu phong, chỉ ngứa. Thảo dược này chuyên trị cảm mạo, sốt, nhức đầu, hoa mắt, viêm họng, phong chẩn ngứa ngáy và phong trúng kinh lạc. Đặc biệt, khi đem sao đen (sao cháy tồn tính), kinh giới tuệ chuyển sang tính chỉ huyết, chuyên dùng để chữa băng huyết, rong kinh, thổ huyết, chảy máu cam và đại tiện ra máu vô cùng hiệu quả.

Dưới góc nhìn của Y học hiện đại, kinh giới chứa hàm lượng tinh dầu dồi dào cùng các hợp chất chống oxy hóa mạnh mẽ cùng khả năng kháng khuẩn vượt trội, có thể tiêu diệt và ngăn chặn sự phát triển của các vi sinh vật gây hại đường hô hấp, làm dịu niêm mạc họng, giảm sưng nghẹt mũi và ngắt cơn ho do cảm lạnh. Bên cạnh đó, các chất chống oxy hóa cùng vitamin C, E trong lá kinh giới còn giúp bảo vệ tế bào khỏi tổn thương do stress oxy hóa, tăng cường hệ miễn dịch, giảm nguy cơ mắc bệnh tim mạch và hỗ trợ ngăn ngừa quá trình lão hóa da. Tinh dầu kinh giới cũng thường được ứng dụng trong trị liệu xoa bóp giúp giảm đau cơ, chống viêm khớp và chiết xuất làm sản phẩm chăm sóc cá nhân giúp bảo vệ làn da khỏi vi khuẩn.

Để ứng dụng chữa cảm mạo, sốt, ho hay ngạt mũi, bà con có thể dùng 6–12g kinh giới khô (hoặc 15–30g kinh giới tươi) sắc lấy nước uống, hoặc nấu nước xông hơi toàn thân cùng các loại lá thơm để vã mồ hôi, hạ nhiệt nhanh chóng. Khi bị cảm cúm, nấu một bát cháo trắng nóng rồi rắc thêm lá kinh giới thái nhỏ ăn kèm sẽ giúp cơ thể dễ chịu và giải cảm rất tốt. Đối với các chứng xuất huyết như rong kinh, băng huyết hay đại tiện ra máu, dùng 6–12g kinh giới sao đen sắc hoặc hãm nước uống hằng ngày. Ngoài ra, việc dùng nước đun lá kinh giới để tắm rửa hoặc giã nát đắp ngoài da cũng giúp xoa dịu nhanh các cơn mẩn ngứa, mụn nhọt và dị ứng thời tiết.

Mặc dù là cây thuốc lành tính, bà con không nên lạm dụng ăn hoặc uống nước kinh giới quá nhiều (liều tươi không quá 30g/ngày). Những người có cơ địa mẫn cảm có thể bị nổi mụn hoặc sưng đỏ da khi dùng ngoài. Tránh dùng kinh giới cho người đang bị nhiệt cao, mồ hôi ra quá nhiều, trẻ em đang mọc sởi hoặc người có nhọt đã chảy mủ. Theo kinh nghiệm dân gian, bà con tuyệt đối không ăn kinh giới chung với thịt lừa, cá lóc hoặc cua biển để tránh gây ra các phản ứng tương tác không mong muốn cho cơ thể.

Các bài thuốc dân gian từ mơ tam thể, lá lốt và kinh giới là những kinh nghiệm quý báu giúp phòng chữa các bệnh thường gặp, nâng cao sức đề kháng cho gia đình. Tuy nhiên, những cây thuốc nam quanh nhà chỉ mang tính chất hỗ trợ và không thể thay thế hoàn toàn phác đồ điều trị y khoa chuyên sâu.
Khi xuất hiện các triệu chứng bệnh lý nghiêm trọng, sốt cao kéo dài, đau khớp sưng nóng đỏ dữ dội hoặc tiêu chảy mất nước nặng, bà con cần chủ động đến khám tại các cơ sở y tế uy tín để được bác sĩ chẩn đoán và điều trị kịp thời.