3 "nút thắt" cần tháo gỡ để "quốc bảo" sâm Ngọc Linh thực sự giúp nông dân đổi đời

Tầm nhìn chiến lược sau 5 năm

Theo Hội Sâm Ngọc Linh Đà Nẵng (tiền thân là Hội Sâm Ngọc Linh Quảng Nam), ngay từ khi thành lập, Hội đã xác định rõ nhiệm vụ trọng tâm là: Kết nối, bảo vệ quyền lợi người trồng sâm; định hướng bảo tồn nguồn gen sâm quý hiếm; tiến hành xây dựng thương hiệu dược liệu quốc bảo; và chống nạn giả mạo sâm.

Thời gian qua, Hội đã tích cực vận động phát triển vùng trồng sâm Ngọc Linh và dược liệu Đà Nẵng, đồng thời kết nối chặt chẽ với chính quyền địa phương để từng bước hình thành chiến lược phát triển dược liệu bền vững.

Đây chính là cơ sở quan trọng để Đà Nẵng tổ chức Lễ hội Dược liệu ngay trong năm 2026, sau khi hoàn tất hợp nhất hành chính. Sự kiện này làm tiền đề vạch rõ các yêu cầu thu hút đầu tư chuyên sâu vào vùng sâm, tổ chức lại hệ thống canh tác, phát triển nguồn gen quý và hướng đến mở rộng thị trường quốc tế. Lễ hội đã thu hút sự quan tâm lớn từ các tổ chức khoa học, doanh nghiệp, cùng đông đảo đơn vị và bà con nông dân vùng trồng sâm tham gia.

Với động thái trao tặng 13.500 cây sâm giống đã gieo cấy, Hội Sâm Ngọc Linh Đà Nẵng kỳ vọng sẽ tạo đột phá mới về quy mô vùng trồng. Qua đó, khuyến khích người dân thực hành canh tác chuyên sâu, đưa loại dược liệu quý hiếm vốn được coi là “thuốc giấu” vào môi trường sản xuất khoa học, phổ biến.

Số lượng cây giống này hứa hẹn mang lại sản lượng khai thác lớn cho vùng sâm trong 5 – 10 năm tới. Khi cộng hưởng với sản lượng hơn 2 triệu cây hiện có của vùng sâm Quảng Nam, vùng đất này sẽ hình thành một hệ sinh thái phát triển dược liệu quý chất lượng cao và bền vững.

Đại diện Hội Sâm Ngọc Linh cho biết, sau chặng đường dài chuẩn bị từ năm 2017 đến nay, vùng trồng sâm Đà Nẵng phối hợp với Quảng Ngãi, Kon Tum và Gia Lai đã thực sự mở rộng diện tích, nâng tầm giá trị thương hiệu Sâm Ngọc Linh xứng danh dược liệu quốc bảo. Tuy nhiên, địa phương cần sớm có những bước đi tiếp theo để khai thác hiệu quả nguồn lực này, tránh bỏ lỡ cơ hội vươn ra thị trường quốc tế.

Dù vậy, theo phản ánh từ các đơn vị đầu tư và trực tiếp là những hộ dân đang triển khai, công tác hướng dẫn, hỗ trợ từ chính quyền cũng như các cơ quan quản lý, chuyên môn về mặt khoa học thời gian qua vẫn còn hạn chế. Điều này khiến nền tảng cho việc khai thác nguồn dược liệu củ sâm Ngọc Linh trong những năm tới chưa thực sự vững chắc.

Ba yêu cầu đầu tư lớn

Là đơn vị đã đồng hành cùng vùng trồng và phát triển các sản phẩm chế biến sâu từ sâm Ngọc Linh hơn 3 năm qua, đại diện Công ty Cổ phần Dược liệu Trà Linh (Đà Nẵng) cho biết, dù đã thương mại hóa thành công một số sản phẩm, doanh nghiệp vẫn không ít lúng túng trong định hướng tương lai. Đây cũng là vướng mắc chung đang hạn chế hoạt động của cả người nông dân lẫn các nhà đầu tư khác.

Toàn cảnh thực tế cho thấy, để thực sự thúc đẩy phát triển vùng dược liệu bản địa, chính quyền cần tập trung tháo gỡ ngay 3 nút thắt cốt lõi:

Thứ nhất, hoàn thiện quy hoạch và hướng dẫn khoa học cho nông dân. Cần sớm khoanh vùng trọng điểm phát triển trồng sâm, đi kèm với bộ hướng dẫn canh tác bền vững cho nông dân. Có quy hoạch chính xác, doanh nghiệp mới có thể đăng ký chỉ dẫn địa lý, định hướng canh tác chuẩn để xác định mã nguồn gen. Đồng thời, đây cũng là nền tảng để triển khai đồng bộ việc số hóa mã vùng trồng và hệ thống truy xuất nguồn gốc nông sản. Chính quyền và các cơ quan quản lý phải lập tức vào cuộc, bởi thiếu quy hoạch thì không thể phát triển vùng trồng bài bản.

Thứ hai, thành lập trung tâm kiểm định chất lượng tại chỗ. Việc thu hoạch sâm gia tăng về sản lượng phải đi đôi với đảm bảo chất lượng. Do đó, việc thành lập hoặc mời gọi đầu tư một trung tâm kiểm định độc lập ngay tại vùng trồng Đà Nẵng là yêu cầu cấp thiết. Hiện nay, bà con nông dân phải gửi mẫu đăng ký kiểm định tận TP.HCM hoặc Hà Nội với chi phí cao nhưng vẫn lo lắng về tính chi tiết, kịp thời của kết quả. Một trung tâm giám định tại chỗ sẽ giúp người dân trực tiếp theo dõi, đảm bảo tính minh bạch và nâng cao hiệu quả sản xuất.

Thứ ba, chủ động bài toán chế biến sâu và tiêu thụ sản phẩm. Câu hỏi đặt ra là sau 5 năm nữa, khi 13.500 cây sâm giống cho thu hoạch, Đà Nẵng sẽ tiêu thụ lượng sản phẩm này như thế nào? Ngay từ bây giờ, chính quyền địa phương cần xây dựng bài toán thu hút đầu tư, mời gọi doanh nghiệp xây dựng nhà xưởng chế biến công nghiệp chuyên sâu. Địa phương cần rà soát, ban hành danh mục kêu gọi đầu tư để định hình các cơ sở chế biến, đa dạng hóa sản phẩm dược - thực phẩm từ sâm, từ đó huy động mạnh mẽ các nguồn lực xã hội cùng tham gia.

Theo Hội Sâm Ngọc Linh Đà Nẵng, 3 yêu cầu cấp thiết trên đang được chính quyền địa phương hết sức quan tâm và đôn đốc triển khai, nhằm kịp thời tháo gỡ khó khăn cho nông dân và nhà đầu tư. Các bước chuẩn bị đang được gấp rút thực hiện ngay trong năm 2026, tạo tiền đề triển khai đồng bộ từ năm 2027.