AI đang tái định hình cách người nông dân sản xuất ra sao?

“Bắt bệnh” ruộng đồng qua màn hình điện thoại

Theo Viện Nghiên cứu Lúa gạo Quốc tế (IRRI), trước đây khi ruộng lúa xuất hiện sâu bệnh hoặc những dấu hiệu bất thường, người nông dân thường phải mất nhiều thời gian tìm hiểu nguyên nhân hoặc tìm kiếm sự hỗ trợ từ cán bộ kỹ thuật, đại lý vật tư nông nghiệp. Tuy nhiên, với sự hỗ trợ của công nghệ AI, việc tiếp cận thông tin giờ đây đã trở nên nhanh chóng và thuận tiện hơn. 

Hiện nay, chỉ với một chiếc điện thoại thông minh, người nông dân có thể cài đặt ứng dụng AIRRVie để xem các thông tin kỹ thuật, dự báo và giải pháp sản xuất phù hợp với điều kiện thực tế của địa phương. Điểm nổi bật của AIRRVie là khả năng tương tác linh hoạt với người dùng. Khi phát hiện những dấu hiệu bất thường trên đồng ruộng, người nông dân có thể lập tức gửi hình ảnh, tin nhắn văn bản hoặc ghi âm trực tiếp lên ứng dụng.

Từ dữ liệu được cung cấp, hệ thống AI sẽ tiến hành phân tích, nhận diện vấn đề và đưa ra các thông tin cần thiết về nguyên nhân, biện pháp xử lý cũng như quy trình chăm sóc phù hợp. Nhờ đó, người nông dân có thể nhanh chóng nắm bắt tình hình và kịp thời đưa ra các quyết định cần thiết nhằm hạn chế thiệt hại do sâu bệnh hoặc các yếu tố bất lợi từ thời tiết.

Hiện AIRRVie đã được triển khai tại một số địa phương như xã Liêu Tú (TP Cần Thơ), xã Long Thạnh (tỉnh An Giang) và đang từng bước được mở rộng tại khu vực Đồng bằng sông Cửu Long.

Drone và AI mở ra kỷ nguyên canh tác mới cho nhà nông

Những năm gần đây, người nông dân đã không còn xa lạ với hình ảnh những chiếc drone nông nghiệp bay trên các cánh đồng tại Việt Nam. Các thiết bị không người lái này có thể thực hiện nhiều công việc như phun thuốc, bón phân hay gieo sạ trên diện tích lớn chỉ trong thời gian ngắn. Việc ứng dụng drone không chỉ giúp giảm đáng kể nhu cầu lao động thủ công mà còn hạn chế việc người nông dân phải tiếp xúc trực tiếp với hóa chất trong quá trình canh tác.

Ông Nguyễn Văn An (nông dân tại khu vực Đồng bằng sông Cửu Long) cho biết: “Nhà tôi có hơn 2 công ruộng. Hồi trước mỗi lần phun thuốc là phải thuê người, tính ra cũng vài trăm ngàn một lần, mà gặp lúc mùa vụ thì còn khó kiếm người nữa. Có khi tôi phải làm cả buổi mới xong, cực lắm. Giờ có drone nó làm cho, nhanh gọn hơn nhiều, bay một lát là xong hết ruộng, đỡ tốn công, mà chi phí cũng nhẹ hơn trước".

Tuy nhiên, vai trò của drone không chỉ dừng lại ở việc hỗ trợ các công việc trên đồng ruộng. Hiện nay công cụ này còn được xem như "cánh tay nối dài" của AI nhờ vào khả năng thu thập hình ảnh và dữ liệu thực địa. Khi kết hợp với các cảm biến được lắp đặt trên đồng ruộng, drone có thể liên tục ghi nhận các thông số quan trọng như độ ẩm đất, nhiệt độ môi trường, hàm lượng dinh dưỡng và tình trạng phát triển của cây trồng.

Trên cơ sở đó, hệ thống AI sẽ theo dõi sự phát triển của cây trồng, đánh giá nhu cầu nước tưới, phân bón cũng như phát hiện sớm những dấu hiệu bất thường để đưa ra khuyến nghị phù hợp cho người sản xuất. Nhờ quá trình phân tích này, việc sử dụng nước tưới, phân bón và thuốc bảo vệ thực vật được tối ưu hơn, hạn chế tình trạng lãng phí và tác động tiêu cực đến môi trường.

Trí tuệ nhân tạo giúp người nông dân “đi trước” thời tiết và thị trường

Nông nghiệp là một trong những lĩnh vực chịu ảnh hưởng trực tiếp từ thời tiết. Chỉ một đợt hạn hán kéo dài, một cơn bão lớn hay một đợt sâu bệnh bùng phát cũng có thể gây thiệt hại nặng nề cho cả mùa vụ. Tuy nhiên nhờ có khả năng xử lý lượng dữ liệu khổng lồ, AI có thể phân tích thông tin khí tượng để đưa ra dự báo về các hiện tượng thời tiết cực đoan như hạn hán, sương muối, mưa lớn hoặc nguy cơ sâu bệnh phát sinh.

Những cảnh báo sớm này giúp người nông dân chủ động hơn trong việc lựa chọn thời điểm gieo trồng, chăm sóc và thu hoạch. Thay vì bị động ứng phó khi sự cố xảy ra, họ có thể lên kế hoạch sản xuất từ trước nhằm giảm thiểu rủi ro và ổn định sản xuất. Trong bối cảnh biến đổi khí hậu ngày càng khó lường, khả năng dự báo và cảnh báo sớm được xem là một trong những lợi ích lớn nhất mà AI mang lại cho ngành nông nghiệp.

Không chỉ hỗ trợ sản xuất, AI còn tham gia vào quá trình quản lý chuỗi cung ứng nông sản. Các hệ thống ghi chép nhật ký điện tử, truy xuất nguồn gốc bằng mã QR giúp tăng tính minh bạch của sản phẩm. Người tiêu dùng có thể dễ dàng kiểm tra nguồn gốc và quy trình sản xuất, trong khi người nông dân cũng đáp ứng tốt hơn các yêu cầu ngày càng khắt khe của siêu thị, doanh nghiệp chế biến và thị trường xuất khẩu. Nhờ đó, giá trị nông sản được nâng cao, đồng thời mở ra nhiều cơ hội tiếp cận các thị trường chất lượng cao.

Nông nghiệp thời AI: Con người dẫn dắt, công nghiệp đồng hành

Dù mang lại nhiều lợi ích rõ rệt cho nhà nông, AI vẫn chỉ là một công cụ hỗ trợ và không thể thay thế hoàn toàn vai trò của con người trong sản xuất nông nghiệp.

Bởi thực tế, mỗi vùng đất sẽ có đặc điểm thổ nhưỡng khác nhau và mỗi mùa vụ lại chịu tác động của những yếu tố riêng biệt. Những kinh nghiệm này thường được người nông dân tích lũy qua nhiều năm sản xuất và không dễ dàng chuyển hóa thành dữ liệu. Trong khi đó dù AI có thể nhận diện bệnh trên lá cây hay đưa ra khuyến nghị về lượng phân bón và thời điểm chăm sóc, nhưng việc quyết định có áp dụng hay không vẫn phụ thuộc vào người sản xuất.

Các chuyên gia cũng cho rằng thế mạnh của AI nằm ở khả năng xử lý dữ liệu và tìm ra quy luật từ những thông tin đã được ghi nhận. Thế nhưng, sản xuất nông nghiệp lại luôn tồn tại những “biến số” khó lường như diễn biến thị trường, tập quán canh tác địa phương hoặc các hiện tượng thời tiết bất thường. Ngay cả khi AI có thể đưa ra gợi ý thời điểm bón phân tối ưu thì người nông dân vẫn là người hiểu rõ nhất tình trạng thực tế của ruộng đất, điều kiện tài chính của gia đình và những yếu tố đặc thù mà dữ liệu chưa thể phản ánh đầy đủ. 

Chính vì vậy, để thúc đẩy ngành nông nghiệp Việt Nam phát triển mạnh mẽ hơn trong giai đoạn hiện nay, người nông dân cần có sự dung hòa giữa kinh nghiệm thực tiễn và khả năng ứng dụng sức mạnh của trí tuệ nhân tạo (AI). Đây được xem là hướng đi tất yếu giúp nông nghiệp Việt Nam thích ứng tốt hơn với biến động thị trường, đồng thời từng bước xây dựng thế hệ “nông dân số” trong kỷ nguyên hội nhập mới.