Cận cảnh loạt gốc cây kơ nia "khủng" cả trăm năm tuổi, đến 3 người lớn ôm mới xuể

Những "cụ già" xanh của làng

Ở tuổi 81, ông Hà Văn An được người làng tin tưởng giao nhiệm vụ chăm sóc, bảo vệ những cây kơ nia còn lại, đồng thời là người lưu giữ nhiều câu chuyện về loài cây gắn bó với lịch sử hình thành làng Hòa Mỹ.

Theo lời ông An, không ai trong làng biết chính xác rừng kơ nia có từ khi nào. Tuy nhiên, căn cứ vào những cây cổ thụ còn tồn tại đến nay, loài cây này đã sinh trưởng ở vùng đất này ít nhất hơn 300 năm.

Theo chân ông An, chúng tôi lần lượt tìm đến những cây kơ nia lâu năm nhất của làng. Nổi bật là một cây cổ thụ có đường kính thân khoảng 1,6-1,7m, tương đương ba vòng tay người lớn ôm, được người dân địa phương ước tính khoảng 350-400 năm tuổi.

"Ở làng chúng tôi gọi là cây cầy, nhưng tên kơ nia hay và nhiều ý nghĩa hơn. Loài cây này có thể tự mọc hoặc do ông tổ của làng mang về trồng. Khi tôi sinh ra, rừng cây đã có, nhiều cây rất cao lớn. Trước đây, làng có nhiều cây nên bà con lập ba khu Rừng Cấm để dạy con cháu bảo vệ rừng, giữ nguồn nước tưới và chống hạn", ông An kể.

Theo ông, suốt nhiều thế hệ, người dân xem việc bảo vệ kơ nia là quy ước bất thành văn của làng. Không ai tự ý chặt phá hay xâm hại những cây cổ thụ, nhờ vậy đến nay nhiều cây quý vẫn còn được gìn giữ.

Giữ rừng bằng... hương ước của lòng người

Bà Phan Thị Mai Thanh (77 tuổi) cho biết, kơ nia không chỉ là loài cây tạo bóng mát mà còn có vai trò quan trọng trong việc chắn gió, giữ nước, hạn chế khô hạn cho khu vực. Vào mùa hè, người dân đi trồng rừng thường nghỉ chân dưới những tán cây rợp mát. Mỗi mùa cây kết trái, người dân lại nhặt quả, đập lấy nhân ăn với vị thơm, béo đặc trưng.

Nhắc đến rừng kơ nia, nhiều người dân Hòa Mỹ không giấu được sự xúc động. Với những người con xa quê, mỗi lần trở về đứng dưới tán cây cổ thụ là cả ký ức tuổi thơ và hình bóng quê nhà như ùa về.

Theo ghi nhận, quần thể kơ nia ở Hòa Mỹ hiện phân bố rải rác tại ba khu vực từng là Rừng Cấm của làng. Trong đó, khu vực Nhà văn hóa Hòa Mỹ - trước đây là Rừng Cấm số 1 và cũng từng là đình làng - còn khoảng 20 cây trên 100 năm tuổi. Tại Rừng Cấm số 2 hiện còn năm cây kơ nia, trong đó có một cây cổ thụ được ước tính từ 350-400 năm tuổi.

Anh Lê Hữu Phước - Tổ trưởng Tổ dân phố Hòa Mỹ, cho biết bao đời nay người dân tự đặt ra quy tắc bảo vệ kơ nia nên không ai xâm hại những cây quý. Theo anh, nếu hạ tầng giao thông được đầu tư đồng bộ, quần thể kơ nia có thể trở thành điểm nhấn để phát triển du lịch cộng đồng, góp phần tạo sinh kế cho người dân.

Ông Lê Quốc Cường - Chủ tịch UBND phường Bình Định, cho biết trước khi sáp nhập đơn vị hành chính, quần thể kơ nia do xã Nhơn Phúc (thị xã An Nhơn, tỉnh Bình Định cũ) quản lý và đã được lập hồ sơ. Sau sáp nhập, địa phương sẽ tiến hành kiểm tra, rà soát lại toàn bộ hiện trạng.

"Trước mắt, phường tiếp tục bảo tồn, gìn giữ nghiêm ngặt, không để thất thoát. Về lâu dài, địa phương sẽ nghiên cứu di thực những cây phân tán về khu vực tập trung nhằm tạo điểm nhấn, phục vụ công tác bảo tồn và mở hướng nghiên cứu khai thác tiềm năng du lịch cộng đồng", ông Cường nói.

Giữa nhịp sống đổi thay, những cây kơ nia hàng trăm năm tuổi vẫn âm thầm bén rễ, vươn tán xanh trên mảnh đất Hòa Mỹ. Không chỉ là tài sản thiên nhiên quý giá, quần thể cây cổ thụ còn là biểu tượng cho ý thức gìn giữ rừng của nhiều thế hệ người dân địa phương, góp phần lưu giữ ký ức làng quê và mở ra kỳ vọng phát triển du lịch gắn với bảo tồn trong tương lai.