Chuyện hai thế hệ "khoác áo mới" hữu cơ cho vườn vải Thanh Hà

Từ cuộc gọi cầu cứu giữa mùa vải rớt giá

Ông Hoàng Xuân Chiến là người nông dân đã có hàng chục năm gắn bó với nghề trồng vải. Cũng như nhiều hộ dân khác tại xã Thanh Hà, nguồn thu nhập chính của gia đình ông gần như phụ thuộc hoàn toàn vào cây vải.

Năm 2016, thời điểm khó khăn, những người trồng vải rơi vào cảnh điêu đứng, giá vải tụt dốc không phanh chỉ vỏn vẹn 1.000 - 2.000 đồng mỗi kg. Giữa lúc khó khăn cấp bách ấy, ông đã gọi điện cho con gái út là Hoàng Thị Ngọc, khi đó đang là sinh viên năm Hai, khoa Nông nghiệp và Sinh học ứng dụng tại Trường Đại học Cần Thơ với hy vọng tìm ra hướng giải quyết cho hàng chục tấn vải đứng trước nguy cơ không tiêu thụ được.

Cuộc gọi ấy tuy không giúp giải quyết khó khăn cho mùa vụ năm đó, nhưng lại trở thành động lực mạnh mẽ thôi thúc cô sinh viên trẻ suy nghĩ nghiêm túc hơn về hành trình đi tìm kiếm một hướng phát triển mới cho nông sản quê nhà.

“Tôi đi học xa, thấy người ta làm nông nghiệp hiện đại, bền vững rồi nhìn lại cảnh cha mẹ mình vẫn đi theo lối mòn cũ, ra vườn phun thuốc sâu cũng không mấy khi chịu đeo khẩu trang bảo hộ kín, lần nào về cũng ốm mệt vì ám mùi hóa chất, tôi không đành lòng” - Chị Ngọc xúc động chia sẻ.

Theo chị Ngọc, muốn thay đổi thực trạng “được mùa mất giá” thì không thể chỉ trông chờ vào sự may rủi của thị trường mà cốt lõi là phải có một quy trình canh tác bài bản, một tư duy làm nông nghiệp khác đi để vừa nâng cao chất lượng vải vừa đảm bảo sức khỏe cho những người nông dân.

Đến mô hình vườn vải định hướng hữu cơ với “thứ vũ khí” mang tên IMO

Sau khi tốt nghiệp đại học, thay vì lựa chọn ở lại thành phố, chị Ngọc quyết định trở về quê đồng hành cùng bố mẹ trong công cuộc chuyển đổi vườn vải truyền thống của gia đình sang định hướng hữu cơ. 

Năm 2021, gia đình ông Chiến bắt đầu triển khai thử nghiệm trên toàn bộ vườn vải, áp dụng các phương pháp canh tác tự nhiên, nói không với thuốc trừ sâu và phân bón hóa học. Tuy nhiên, quá trình chuyển đổi lại không diễn ra thuận lợi như kỳ vọng. Trong ba năm đầu, sản lượng vải gần như mất trắng do sâu bệnh. Không chỉ đối mặt với áp lực kinh tế, gia đình còn chịu nhiều ánh nhìn hoài nghi từ mọi người xung quanh. Họ cho rằng việc từ bỏ phương thức canh tác quen thuộc là một cách làm quá mạo hiểm.

Và bước ngoặt lớn xuất hiện khi gia đình ứng dụng thành công phương pháp IMO (chế phẩm sinh học vi sinh vật bản địa). Đây là công nghệ nuôi cấy các lợi khuẩn có sẵn tại địa phương, lên men nguồn nguyên liệu tự nhiên để tạo ra các loại vi sinh vật khác nhau tồn tại trong môi trường tự nhiên, có hoạt tính sinh học cao phục vụ cho việc sản xuất phân bón hữu cơ và trị sâu bệnh. Quy trình nhân nuôi IMO được chia thành nhiều giai đoạn khắt khe: từ việc tạo men gốc, sau đó nhân khối lượng đổ vào các bể, phi lớn để ngâm ủ cùng phân động vật.

Ông Hoàng Xuân Chiến phấn khởi chia sẻ: “Ngày xưa ủ phân chuồng có khi mất cả năm trời mà mùi hôi hám khổ sở lắm. Giờ có IMO Ngọc đưa về, thời gian ủ phân rút ngắn chỉ còn một phần ba, mà dinh dưỡng cho cây lại tốt gấp mười lần. Từ ngày làm theo cách của con gái, tôi ra vườn chăm vải nhẹ nhàng hẳn. Cái công nghệ này cũng khử mùi rất tốt mà không hề độc hại, không có hóa chất nên chẳng cần phải cách ly ngày nào”.

Ngoài việc ứng dụng IMO, gia đình ông Chiến còn tiến hành quy hoạch vườn theo mô hình đa tầng tán nhằm hình thành một hệ sinh thái tự nhiên hỗ trợ kiểm soát sâu bệnh. Trong vườn, các loại cây như chuối, quất, gấc, nghệ, sả... được trồng xen canh cùng cây vải, vừa góp phần đa dạng sinh học, vừa tạo thêm nguồn thu nhập trong thời gian chờ thu hoạch vụ chính. 

Với kiên trì, quá trình chuyển đổi bài bản cùng sự cố vấn của Th.s Hoàng Sơn Công - Chuyên gia cao cấp trong lĩnh vực Khởi nghiệp sáng tạo và Nông nghiệp tại Việt Nam, chất lượng vải tại vườn nhà ông Chiến dần được cải thiện về cả mẫu mã và hương vị, đặc biệt là độ an toàn với sức khỏe.

Bên cạnh việc thay đổi phương thức canh tác, gia đình ông cũng chủ động tìm kiếm những hướng đi mới cho đầu ra sản phẩm. Chị Ngọc đã cùng chị gái Hoàng Thị Nhung xây dựng và vận hành thành công Fanpage “Vườn ông Chiến”, mở rộng mạng lưới phân phối ra toàn quốc. Sản phẩm của vườn hiện có mặt tại nhiều chuỗi siêu thị, cửa hàng thực phẩm sạch và đón tiếp một lượng lớn khách lẻ đến trải nghiệm, mua sắm trực tiếp tại vườn. Được biết, năm 2025, doanh thu của vườn đạt khoảng 180 triệu đồng.

Với hai chị em Nhung và Ngọc, hành trình chuyển đổi này vừa là cách nâng cao giá trị quả vải để tạo nguồn thu nhập ổn định hơn, vừa là cơ hội giúp họ tiếp nối những tâm huyết mà bố mẹ vun đắp suốt nhiều năm.

“Chị em tôi ban đầu cũng muốn bố mẹ giảm bớt công việc hoặc nghỉ làm vườn vì tuổi đã cao, sức khỏe kém hơn trước nhiều rồi. Nhưng bố mẹ yêu cây, yêu vườn, cả đời gắn bó với những gốc vải. Thế nên, thay vì để bố mẹ tiếp tục một mình, hai chị em quyết định đồng hành cùng đấng sinh thành”, chị Ngọc nói.

Không chỉ riêng gia đình ông Chiến, xu hướng nâng cao chất lượng nông sản và sản xuất theo hướng an toàn, bền vững đang ngày càng được nhiều nhà vườn tại Thanh Hà quan tâm. Theo Sở Nông nghiệp và Môi trường Hải Phòng, xã Thanh Hà hiện có gần 940 ha vải thiều, trong đó khoảng 250 ha đạt các tiêu chuẩn VietGAP và GlobalGAP. Trong dòng chảy chuyển đổi ấy, mô hình “Vườn ông Chiến” là một minh chứng cho thấy, khi kinh nghiệm dày dặn của thế hệ đi trước gặp gỡ tri thức và khát vọng đổi mới của thế hệ trẻ, nghề trồng vải không chỉ đơn thuần được gìn giữ như một nét sinh kế cũ mà còn góp phần giúp nông sản quê hương có đủ nội lực để tiến xa, tự định vị giá trị và đứng vững trước mọi làn sóng biến động của thị trường.