Đánh thức di sản bản địa: Khơi dòng sinh kế bền vững cho người nông dân

Hiện nay, bán đảo Sơn Trà, vùng biển Tam Thanh và vùng núi rừng phía tây Quảng Nam là những khu vực đang được đánh giá, đề xuất các chương trình hợp tác sản xuất nông nghiệp gắn với cơ hội thị trường. Mục tiêu là tận dụng hiệu quả những giá trị di sản văn hóa bản địa vào việc tổ chức sinh kế cho người dân và phát triển kinh tế địa phương.

Khơi gợi văn hóa nông nghiệp từ cây quế Trà My

Chia sẻ về vấn đề này, ông Nguyễn Đức Quỳnh, Chủ tịch Chi hội Khách sạn Đà Nẵng cho biết: Giữa tháng 5/2026 vừa qua, Chi hội đã phối hợp với trường Đại học Sư phạm Đà Nẵng và Công ty Cổ phần Du lịch Bắc Mỹ An tổ chức kết nối, giới thiệu năng lực sản xuất cùng tiềm năng khai thác kinh tế từ cây quế Trà My tại xã Trà Leng (Đà Nẵng).

Một ký kết ba bên giữa nhà trường, nhà nông và cơ quan quản lý Nhà nước đã được thực hiện, giúp người nông dân tại xã Trà Leng tiếp cận các điều kiện để thay đổi đời sống sản xuất và sinh kế. Các bên hợp tác sẽ cùng xây dựng vùng nguyên liệu, hỗ trợ kỹ thuật canh tác và chế biến; đồng thời phát triển bộ nhận diện thương hiệu, đào tạo nhân lực địa phương và nghiên cứu mở rộng kênh tiêu thụ, quảng bá sản phẩm ra thị trường.

Ông Nguyễn Đức Quỳnh nhấn mạnh, đây là lần đầu tiên bài toán kết nối thực tế được đặt ra nhằm nâng cao giá trị sản vật quà tặng, nông sản của bà con, tiến tới đẩy mạnh các giá trị du lịch văn hóa, di sản, phát triển kinh tế - xã hội và du lịch địa phương. Bởi lẽ, quế Trà My không chỉ là loại dược liệu quý được canh tác nhiều năm, mà còn là di sản văn hóa nông nghiệp trong cộng đồng sở tại, là biểu tượng văn hóa trong đời sống đồng bào Ca Dong, Xê Đăng và Mnông qua nhiều thế hệ. Việc đầu tư phát triển loại dược liệu này không chỉ thay đổi chất lượng đời sống, mở ra cơ hội thị trường cho người dân, mà còn đánh thức nhiều giá trị văn hóa di sản trong lịch sử vùng đất phía tây Quảng Nam.

Cùng chung định hướng này, ông Đinh Vui, Chủ tịch UBND phường Sơn Trà (Đà Nẵng) cho biết, địa phương đang phối hợp với các doanh nghiệp du lịch trên địa bàn để tổ chức đánh giá, định dạng các dữ liệu về lịch sử phát triển vùng biển bán đảo Sơn Trà. Các nội dung khảo sát bao gồm đời sống ngư dân qua các thời kỳ, các loại sản vật, truyền thống ẩm thực và giá trị văn hóa dân gian bản địa. Đây sẽ là cơ sở để địa phương vận động đầu tư các hoạt động văn hóa di sản kết hợp thương mại du lịch, hỗ trợ người dân phát triển sản xuất và tạo nguồn sinh kế bền vững.

Dưới góc nhìn quản lý, bà Trương Thị Hồng Hạnh, Giám đốc Sở VHTTDL Đà Nẵng nhận định, các ý tưởng kết nối và phát triển sinh kế cho người dân từ chính năng lực sản xuất nông nghiệp, ngư nghiệp truyền thống, gắn chặt với đời sống văn hóa bản địa là cách làm hay, sáng tạo, mở ra nhiều cơ hội phát triển. Du lịch Đà Nẵng năm 2026 đã đặt ra chiến lược phát triển “chạm về nguyên bản”. Mục tiêu chính là tìm kiếm những cơ sở văn hóa di sản này, kết hợp cơ hội làm ăn của người dân bản địa với các cơ hội mới từ thị trường thương mại, từ đó xây dựng nên những sản phẩm đặc sắc phục vụ du khách và phát triển nguồn lực di sản văn hóa từ gốc rễ nông nghiệp.

Lan tỏa những giá trị văn hóa nông nghiệp bền vững

Theo thông tin từ Sở Công Thương Đà Nẵng, sau khi hợp nhất hành chính, không gian phát triển các sản phẩm địa phương của Đà Nẵng đã được mở rộng hơn, thoát khỏi những hạn chế về địa lý và lịch sử của một đô thị hiện đại. Thực tế này buộc địa phương phải đưa ra những chiến lược phát triển, đầu tư dài hạn với tầm nhìn mở rộng, ưu tiên sức mạnh sản xuất thực tế từ khu vực nông nghiệp nông thôn và các vùng văn hóa dân cư. Do đó, việc định dạng lại cơ hội kinh tế, thị trường gắn chặt với nhu cầu sinh kế của người dân, đặc biệt là năng lực sản xuất nông nghiệp địa phương qua lịch sử hàng trăm năm là một yêu cầu quan trọng.

Từ góc nhìn này, thành phố Đà Nẵng mới đang tựu trung nhiều giá trị văn hóa lịch sử từ gốc rễ di sản nông nghiệp, với chủ thể là người nông dân cần được phát huy theo đúng tinh thần Nghị quyết 80. Từ phía bắc đèo Hải Vân với làng chài Nam Ô, về phía đông với vùng biển Sơn Trà, xuôi về phía nam với những làng chài Duy Xuyên, Hội An, Thăng Bình, cho đến phía tây với các bản làng đồng bào dân tộc cùng lợi thế về nông sản, dược liệu…, vấn đề khai thác các giá trị văn hóa di sản gắn với đời sống người nông dân là rất lớn. Chính quyền địa phương cần nắm bắt các nội dung này để vận động đầu tư, hỗ trợ phát triển kinh tế cộng đồng một cách bền vững.

Điều quan trọng, theo ông Đinh Vui, là việc hỗ trợ và đầu tư phát triển các giá trị văn hóa gắn liền với đời sống sản xuất của người dân phải được cụ thể hóa thành những kế hoạch hành động thực tế. Chỉ tính riêng bán đảo Sơn Trà, cả hai phường sở tại là An Hải và Sơn Trà đến nay đều rất quan tâm đến vấn đề này và đang đề xuất nhiều giải pháp. Chính quyền cơ sở không chỉ tìm hiểu để xây dựng bộ nhận dạng thương hiệu bản địa, mà còn kêu gọi các tổ chức, doanh nghiệp chung tay đóng góp, xây dựng ý tưởng về văn hóa di sản.

Với tinh thần đó, những hiệp ước ký kết giữa người nông dân Trà Leng, Trà Linh với chính quyền, các tổ chức khoa học và doanh nghiệp đầu tư đang trở thành cơ hội thực tế giúp thay đổi diện mạo kinh tế địa phương. Đặc biệt, các hoạt động này tập trung vào việc xây dựng, khơi lại nguồn mạch các nền tảng văn hóa di sản từ lịch sử nông nghiệp bản địa. Đây không phải là câu chuyện riêng của Đà Nẵng hay Huế, mà cần được đánh giá tổng thể từ tầm nhìn quy hoạch vùng của các Bộ, ngành Trung ương, cùng các chiến lược phát triển bền vững về kinh tế vùng, nhằm tạo ra sức mạnh lớn cho các giá trị văn hóa di sản dân tộc.