Nghệ An: Du xuân về chùa Cổ Am, nét đẹp văn hóa đầu xuân năm mới

Dấu ấn hơn 600 năm lịch sử

Từ sáng sớm, khuôn viên chùa Cổ Am đã chật kín. Người cao tuổi, thanh niên, trẻ nhỏ trong những bộ trang phục tươm tất, tay nâng lễ vật, thành kính dâng hương trước ban Phật. Mỗi người một ước nguyện khi cầu sức khỏe, bình an, công việc hanh thông, mùa màng bội thu.

Đi lễ chùa đầu năm từ lâu đã trở thành nét đẹp văn hóa tâm linh không thể thiếu của người dân tỉnh Nghệ An nói riêng và du khách thập phương nói chung.

Chùa Cổ Am có lịch sử hình thành từ thế kỷ XV, dưới triều Hậu Lê. Thuở ban đầu, nơi đây chỉ là một am nhỏ dựng trên núi Hồ Lĩnh để người dân trong vùng đến cúng bái, cầu an. Đến cuối thế kỷ XVIII, khi vùng đất Diễn Minh xuất hiện nhiều câu chuyện mang màu sắc tâm linh, ngôi chùa được đổi tên thành Hương Phúc Tự.

Thời vua Minh Mạng thứ 11, chùa được chuyển xuống chân núi và lấy tên là Hương Linh Tự. Qua nhiều biến thiên của lịch sử, người dân quen gọi là Cổ Am Tự, cái tên gắn bó cho đến ngày nay.

Không chỉ là chốn tu hành, chùa Cổ Am còn là chứng nhân của nhiều dấu mốc lịch sử quan trọng trong quần thể Di tích Lèn Hai Vai. Nơi đây từng ghi dấu trận chiến sinh tử giữa quân Lê và quân Mạc, với cuộc đối đầu giữa Lai Quận công Phan Công Tính và tướng Mạc Nguyễn Quyện tại núi Hai Vai.

Để tưởng nhớ vị dũng tướng phù Lê, người dân đã lập đền thờ thần Độc Lôi tại làng Hào Kiệt, thể hiện truyền thống “uống nước nhớ nguồn” của quê hương.

Trong những năm tháng kháng chiến chống Mỹ, bom đạn chiến tranh đã tàn phá nặng nề, khiến chùa rơi vào cảnh hoang phế. Tuy nhiên, giá trị lịch sử - văn hóa, đặc biệt của di tích vẫn được gìn giữ trong tâm thức người dân. Tháng 12/1994, chùa Cổ Am được công nhận là Di tích lịch sử quốc gia, mở ra cơ hội cho quá trình trùng tu, tôn tạo.

Năm 2010, Đại đức Thích Chân Tính khởi công đặt những viên gạch đầu tiên phục dựng lại ngôi chùa. Sau nhiều năm nỗ lực, chùa Cổ Am hôm nay hiện lên khang trang, uy nghi giữa núi rừng hùng vĩ, kết hợp hài hòa giữa kiến trúc cổ truyền và nét tinh xảo hiện đại.

Khuôn viên chùa được thiết kế theo hai tầng truyền thống. Tầng trên là chính điện, nơi diễn ra các nghi lễ thường nhật, nổi bật với tượng Phật Thích Ca Mâu Ni dát vàng cao hơn 5 mét, toát lên vẻ từ bi, trang nghiêm. Bên hông chính điện là tượng Phật Thích Ca được bao quanh bởi 18 vị La Hán, mỗi pho tượng mang một thần thái riêng biệt, tạo nên không gian linh thiêng, trầm mặc.

Đặc biệt, tượng Quan Thế Âm Tam Diện, được xem là lớn nhất xứ Nghệ, gây ấn tượng mạnh với ba mặt hướng về ba phía, biểu trưng cho lòng từ bi soi chiếu khắp muôn nơi. Đây cũng là điểm dừng chân không thể bỏ qua của du khách khi về vãn cảnh chùa.

Sau đợt trùng tu năm 2013, nhiều hạng mục kiến trúc độc đáo tiếp tục được hoàn thiện như Bảo Tháp, nhà tăng, vườn La Hán và động Như Ý. Động Như Ý được hình thành từ hệ thống thạch nhũ hàng vạn năm tuổi, từng là nơi che chở cán bộ cách mạng và người dân trong thời chiến.

Càng đi sâu vào lòng động, du khách càng ngỡ ngàng trước vẻ đẹp huyền ảo của nhũ đá và những câu chuyện tâm linh được truyền tụng qua nhiều thế hệ.

Điểm hẹn tâm linh của hàng vạn Phật tử ngày đầu xuân năm mới

Không chỉ nhộn nhịp vào dịp đầu Xuân, chùa Cổ Am còn là điểm hẹn tâm linh quen thuộc vào các ngày Mùng 1, ngày Rằm hằng tháng và những dịp đại lễ như Phật Đản, Vu Lan báo hiếu, lễ kỷ niệm ngày sinh Đức Phật A Di Đà hay ngày thành đạo của Đức Phật Thích Ca.

Mỗi dịp như vậy, hàng vạn Phật tử và du khách thập phương lại tìm về để lễ Phật, nghe giảng pháp và tham gia các hoạt động thiện nguyện.

Bà Nguyễn Thị Lý (ở xã Gia Lạc) cho biết: “Năm nào gia đình tôi cũng đi lễ chùa Cổ Am vào đầu năm. Đến đây không chỉ để cầu bình an mà còn để tìm sự thanh thản trong lòng. Không khí ở chùa rất trang nghiêm, yên bình, khiến ai cũng thấy nhẹ nhõm hơn".

Giữa nhịp sống hiện đại với nhiều lo toan, chùa Cổ Am trở thành nơi để con người tìm về sự tĩnh tại nội tâm. Không gian xanh mát của núi rừng, tiếng chuông chùa ngân nga và làn khói hương bảng lảng như nhắc nhở mỗi người hướng thiện, sống chan hòa và biết trân quý những giá trị truyền thống.

Du xuân về chùa Cổ Am không đơn thuần là một chuyến tham quan, mà còn là hành trình trở về với cội nguồn văn hóa, với những giá trị tâm linh bền vững đã được gìn giữ suốt hơn sáu thế kỷ.

Trong nắng xuân dịu nhẹ, giữa non xanh và tiếng chuông ngân, mỗi người như tìm thấy cho mình một khoảng lặng bình yên để bắt đầu năm mới với niềm tin và hy vọng.