Rừng gỗ lớn đạt chuẩn FSC: “Chìa khóa xanh” trước EUDR và thị trường carbon toàn cầu

Việc mở rộng rừng gỗ lớn đạt chứng chỉ FSC không chỉ là lựa chọn kỹ thuật, mà đã trở thành yêu cầu chiến lược để thích ứng với các hàng rào xanh như Quy định chống phá rừng của EU (EUDR).

Rừng gỗ lớn và chứng chỉ FSC: Nền tảng của kinh tế lâm nghiệp xanh

Theo Chi cục Kiểm lâm TP Đà Nẵng, địa phương hiện có hơn 744.000 ha rừng, trong đó trên 184.000 ha là rừng trồng, sản lượng khai thác khoảng 1,9 triệu m³/năm. Đáng chú ý, diện tích rừng trồng được cấp chứng chỉ FSC đã đạt hơn 30.443 ha con số còn khiêm tốn so với tiềm năng, nhưng cho thấy sự chuyển động rõ ràng về tư duy phát triển lâm nghiệp bền vững.

Chứng chỉ FSC (Forest Stewardship Council) không đơn thuần là “giấy thông hành” cho xuất khẩu gỗ. Đây là bộ tiêu chuẩn toàn diện, yêu cầu quản lý rừng phải đảm bảo ba trụ cột: kinh tế, xã hội, môi trường. Với ngành lâm nghiệp, FSC chính là “chuẩn mực xanh” giúp gỗ Việt Nam thâm nhập và trụ vững tại các thị trường khó tính như EU, Nhật Bản, Hàn Quốc hay Bắc Mỹ.

Ông Hà Phước Phú, Phó Chi cục trưởng Chi cục Kiểm lâm TP Đà Nẵng nhận định, trong bối cảnh các thị trường lớn đang siết chặt quy định về tính hợp pháp và bền vững của gỗ, FSC giúp ổn định đầu ra, nâng cao giá trị xuất khẩu và năng lực cạnh tranh cho toàn chuỗi lâm nghiệp. Nói cách khác, FSC đang chuyển vai trò của rừng trồng từ “nguồn nguyên liệu thô” sang “tài sản xanh” có giá trị cao.

Từ năm 2025–2026, Quy định chống phá rừng của Liên minh châu Âu (EUDR) chính thức áp dụng, yêu cầu các sản phẩm như gỗ, cà phê, cao su… khi vào EU phải chứng minh không gây mất rừng, có truy xuất nguồn gốc đến từng thửa đất, kèm theo dữ liệu tọa độ địa lý và hệ thống quản lý rủi ro.

Điều này đặt ra thách thức rất lớn cho mô hình trồng rừng nhỏ lẻ, chu kỳ ngắn, thiếu liên kết vốn vẫn còn phổ biến ở nhiều địa phương. Nếu không tổ chức lại sản xuất, không quản lý rừng theo dữ liệu và không có chứng chỉ bền vững, gỗ Việt Nam có nguy cơ bị loại khỏi các thị trường cao cấp.

Trong bối cảnh đó, phát triển rừng gỗ lớn đạt chuẩn FSC tại Đà Nẵng được xem là bước đi đón đầu EUDR. FSC không chỉ đáp ứng yêu cầu về quản lý rừng bền vững, mà còn hỗ trợ truy xuất nguồn gốc, minh bạch hóa chuỗi cung ứng những yếu tố cốt lõi mà EUDR yêu cầu.

Tuy nhiên, thực tế cho thấy quá trình này không dễ dàng. Nhận thức của một bộ phận người dân về lợi ích dài hạn của FSC còn hạn chế; tâm lý lo ngại đầu ra, chu kỳ trồng dài và thiếu vốn vẫn là rào cản lớn. Trong khi đó, liên kết giữa người trồng rừng – doanh nghiệp chế biến – thị trường xuất khẩu chưa chặt chẽ, khiến “chuỗi giá trị xanh” chưa hình thành rõ nét.

Rừng gỗ lớn và cơ hội từ thị trường carbon

Bên cạnh EUDR, một “dòng chảy xanh” khác đang mở ra cho ngành lâm nghiệp là thị trường carbon. Rừng gỗ lớn, đặc biệt là rừng được quản lý bền vững theo FSC, có khả năng hấp thụ và lưu trữ carbon cao hơn nhiều so với rừng trồng chu kỳ ngắn. Điều này giúp rừng không chỉ tạo ra gỗ, mà còn tạo ra “tín chỉ carbon” một loại tài sản mới trong nền kinh tế carbon thấp.

Việc kéo dài chu kỳ trồng rừng từ 3–4 năm lên 6–8 năm giúp sinh khối rừng tăng mạnh, lượng carbon tích lũy cao hơn, đồng thời giảm áp lực khai thác sớm. Nếu được đo đếm, giám sát và chứng nhận bài bản, rừng gỗ lớn có thể tham gia các cơ chế carbon tự nguyện, tạo thêm nguồn thu cho người trồng rừng và địa phương.

Đây cũng là lý do Đà Nẵng đặt mục tiêu đến năm 2030, rừng gỗ lớn chiếm 50% diện tích rừng sản xuất, diện tích rừng đạt chứng chỉ FSC đạt 40%, và tỷ lệ gỗ lớn trong sản lượng khai thác tăng lên 40–50%. Chiến lược này không chỉ nhằm nâng cao giá trị kinh tế, mà còn đóng góp trực tiếp vào mục tiêu giảm phát thải và trung hòa carbon.

Ở cấp cơ sở, Hợp tác xã Nông nghiệp Hiệp Thuận là minh chứng rõ nét cho hiệu quả của mô hình rừng gỗ lớn gắn với FSC. Với gần 1.500 ha rừng keo và 260 hộ dân tham gia, HTX đã từng bước chuyển từ trồng rừng theo kinh nghiệm sang quản lý rừng theo tiêu chuẩn quốc tế.

Theo ông Nguyễn Hữu Dương, Chủ tịch HĐQT kiêm Giám đốc HTX, nếu trồng keo chu kỳ ngắn chỉ mang lại 35–40 triệu đồng/ha, thì trồng gỗ lớn có thể cho lợi nhuận cao gấp 1,5–3 lần. Quan trọng hơn, mô hình này giúp cải thiện môi trường, giữ nước, giảm xói mòn và phục hồi hệ sinh thái.

Thông qua dự án BIODEV2030, HTX Hiệp Thuận còn tiếp cận các công cụ quản lý rừng hiện đại như bản đồ số, giám sát đa dạng sinh học, truy xuất nguồn gốc những yếu tố then chốt để đáp ứng EUDR và tham gia thị trường carbon trong tương lai.

Phát triển rừng gỗ lớn đạt chuẩn FSC tại Đà Nẵng không chỉ là câu chuyện của ngành lâm nghiệp, mà là lát cắt điển hình của quá trình chuyển đổi sang kinh tế xanh. Khi rừng được nhìn nhận như một “tài sản carbon”, một nguồn sinh kế bền vững và một phần của chuỗi giá trị toàn cầu, thì đầu tư cho rừng không còn là chi phí, mà là đầu tư cho tương lai.

Vấn đề còn lại là làm sao để chính sách đủ mạnh, liên kết đủ chặt và niềm tin đủ lớn để người dân sẵn sàng đi cùng chu kỳ dài của rừng. Bởi trong kỷ nguyên EUDR và kinh tế carbon, ai đi chậm sẽ bị loại khỏi cuộc chơi xanh đang ngày càng khốc liệt.