Thác Bà: "Tái thiết" tư duy nông thôn mới từ bệ phóng du lịch và chuỗi giá trị

Nông nghiệp Thác Bà ổn định sản lượng, nâng cấp chuỗi giá trị

Sau khi được thành lập theo Nghị quyết sắp xếp đơn vị hành chính năm 2025, xã Thác Bà bước vào giai đoạn phát triển mới với nhiều đặc thù: Diện tích rộng hơn 142 km², dân cư gần 35.000 người, phân bố không đồng đều và đa dạng về dân tộc. Trong bối cảnh đó, nông nghiệp tiếp tục giữ vai trò chủ đạo, không chỉ là trụ đỡ kinh tế mà còn là nền tảng đảm bảo ổn định xã hội.

Trong quý I/2026, sản xuất nông nghiệp của địa phương được triển khai đúng kế hoạch, đặc biệt là vụ Đông - Xuân với tổng diện tích gieo trồng đạt khoảng 87%. Các loại cây trồng chủ lực như ngô, sắn, rau màu, lạc đều phát triển ổn định, phản ánh sự chủ động của chính quyền và người dân trong việc bám sát lịch thời vụ và quy trình kỹ thuật. Cùng với đó, chăn nuôi và thủy sản tiếp tục duy trì ổn định với tổng đàn gia súc trên 48.000 con, diện tích nuôi trồng thủy sản đạt 119 ha, không ghi nhận dịch bệnh lớn xảy ra.

Tuy nhiên, đằng sau những con số tích cực là một thực tế đáng lưu ý. Nông nghiệp Thác Bà vẫn chủ yếu dừng ở quy mô nhỏ lẻ, phân tán, giá trị gia tăng thấp. Phần lớn sản phẩm vẫn tiêu thụ dưới dạng thô, phụ thuộc vào thương lái, chưa có sự liên kết chặt chẽ giữa sản xuất - chế biến - tiêu thụ.

Chính vì vậy, hướng đi mới của Thác Bà không thể chỉ dừng ở việc mở rộng diện tích hay tăng sản lượng, mà phải chuyển sang phát triển nông nghiệp theo chuỗi giá trị. Đây là yếu tố then chốt để nâng cao thu nhập cho người dân trong bối cảnh chi phí sản xuất ngày càng tăng và thị trường ngày càng cạnh tranh.

Hiện tại, với sự hiện diện của hơn 80 doanh nghiệp, hợp tác xã và gần 500 hộ kinh doanh trên địa bàn, Thác Bà đã có nền tảng bước đầu để hình thành các mô hình liên kết sản xuất. Nếu được tổ chức bài bản, các chuỗi giá trị này không chỉ giúp ổn định đầu ra mà còn mở ra cơ hội xây dựng thương hiệu sản phẩm địa phương.

Một điểm đáng chú ý khác là lĩnh vực lâm nghiệp và bảo vệ rừng được triển khai khá hiệu quả, không xảy ra vi phạm lớn trong thời gian qua. Điều này tạo tiền đề quan trọng để phát triển kinh tế xanh, kinh tế sinh thái, bắt kịp xu hướng đang ngày càng được chú trọng trong phát triển nông thôn hiện đại.

Chuyển đổi số: "Đòn bẩy" cho du lịch và OCOP

Khác với nhiều địa phương đang chạy đua hoàn thành tiêu chí nông thôn mới, Thác Bà trong năm 2026 lại rơi vào trạng thái “chờ khung chính sách” do chưa có bộ tiêu chí giai đoạn mới. Tuy nhiên, chính khoảng trống này lại mở ra cơ hội để địa phương chủ động định hình mô hình phát triển phù hợp hơn với thực tiễn.

Thay vì tập trung vào hạ tầng như giai đoạn trước, xu hướng mới của nông thôn mới tại Thác Bà cần hướng tới nâng cao chất lượng sống của người dân. Điều này không chỉ thể hiện ở thu nhập mà còn ở khả năng tiếp cận dịch vụ, môi trường sống và cơ hội phát triển lâu dài.

Thực tế cho thấy, đời sống nhân dân tại Thác Bà hiện nay đã được đảm bảo ở mức cơ bản. Công tác an sinh xã hội được triển khai đồng bộ, 100% hộ nghèo và cận nghèo được cấp thẻ bảo hiểm y tế; các chính sách hỗ trợ nhà ở, xóa nhà tạm được thực hiện hiệu quả; hệ thống giáo dục và y tế duy trì ổn định. Đây là những yếu tố quan trọng tạo nền tảng cho phát triển bền vững.

Tuy nhiên, thu nhập của người dân vẫn chưa có sự bứt phá rõ rệt, chủ yếu phụ thuộc vào sản xuất nông nghiệp truyền thống và các hoạt động kinh tế nhỏ lẻ. Để thay đổi điều này, Thác Bà cần tìm ra những động lực tăng trưởng mới. Trong đó, chương trình OCOP và phát triển du lịch nông thôn được xem là hai “đòn bẩy” quan trọng.

Hiện nay, hoạt động du lịch tại địa phương đã bắt đầu có tín hiệu tích cực với hơn 12.000 lượt khách trong 3 tháng đầu năm, mang lại doanh thu khoảng 8,7 tỷ đồng. Tuy nhiên, quy mô vẫn còn nhỏ, sản phẩm du lịch chưa đa dạng, thiếu điểm nhấn đặc trưng.

Điểm mấu chốt nằm ở chỗ Thác Bà chưa thực sự khai thác được lợi thế về văn hóa và cảnh quan để tạo ra các sản phẩm khác biệt. Trong khi đó, đây lại là yếu tố quan trọng nhất để phát triển du lịch bền vững và nâng cao giá trị sản phẩm OCOP.

Trong bối cảnh đó, OCOP cần được tiếp cận theo một cách hoàn toàn mới. Không chỉ là sản phẩm nông nghiệp được tiêu chuẩn hóa, OCOP cần trở thành câu chuyện văn hóa của địa phương, gắn với con người, phong tục và cảnh quan.

Chẳng hạn, thay vì chỉ bán một sản phẩm nông sản, địa phương có thể phát triển mô hình trải nghiệm như: Du khách tham quan vùng trồng, tham gia sản xuất và mua sản phẩm tại chỗ. Khi đó, giá trị của sản phẩm không chỉ nằm ở chất lượng mà còn ở trải nghiệm mà nó mang lại.

Bên cạnh đó, chuyển đổi số cũng đóng vai trò quan trọng trong việc mở rộng thị trường cho sản phẩm địa phương. Việc đưa sản phẩm OCOP lên các nền tảng thương mại điện tử, kết hợp với hình thức bán hàng trực tuyến sẽ giúp vượt qua hạn chế về vị trí địa lý đặc thù của địa phương miền núi.

Dù vậy, Thác Bà vẫn phải đối mặt với nhiều thách thức như hạ tầng công nghệ còn hạn chế, kỹ năng số của người dân chưa cao, địa bàn rộng gây khó khăn trong tổ chức sản xuất và quản lý. Ngoài ra, một số vướng mắc trong công tác đất đai, giải phóng mặt bằng cũng ảnh hưởng đến tiến độ triển khai các dự án.

Trong bối cảnh đó, vai trò của chính quyền địa phương không chỉ dừng ở quản lý mà cần chuyển sang kiến tạo phát triển. Điều này đòi hỏi sự chủ động trong định hướng, linh hoạt trong triển khai và đặc biệt là khả năng kết nối các nguồn lực từ doanh nghiệp, người dân và các chương trình hỗ trợ của Nhà nước.

Xã Thác Bà đang ở giai đoạn “bản lề” của quá trình phát triển, nơi những mô hình cũ dần bộc lộ giới hạn và những hướng đi mới bắt đầu hình thành. Nếu tiếp tục duy trì tư duy sản xuất truyền thống, địa phương khó có thể tạo ra đột phá. Nhưng nếu tận dụng tốt cơ hội tái cấu trúc, chuyển từ sản lượng sang giá trị, từ nông nghiệp sang kinh tế nông thôn tích hợp, Thác Bà hoàn toàn có thể trở thành một mô hình tiêu biểu cho phát triển nông thôn mới trong giai đoạn tới.

Khi đó, câu chuyện của Thác Bà sẽ không chỉ là câu chuyện của một xã vùng cao, mà còn là minh chứng cho khả năng chuyển mình của nông thôn Việt Nam trong bối cảnh mới.