Thay vì tìm cách "ngự trị" hay khuất phục thiên nhiên, người Tân Hóa chọn cách bắt tay "làm bạn" với lũ. Từ một vùng quê nghèo, Tân Hóa "lột xác" ngoạn mục thành điểm sáng của du lịch nông thôn toàn cầu. Đằng sau bước ngoặt biến thiên tai thành đặc sản độc nhất vô nhị ấy là một tư duy làm kinh tế bài bản. Dưới đây là những chia sẻ đầy tâm huyết của ông Nguyễn Châu Á - CEO Oxalis về hành trình đưa nông dân làm chủ chuỗi giá trị du lịch.

Theo ông, đâu là yếu tố then chốt giúp Tân Hóa phát triển thành mô hình du lịch nông thôn thành công?

- Yếu tố quyết định nằm ở tư duy biến bất lợi thành lợi thế cạnh tranh thông qua mô hình du lịch thích ứng. Thay vì tìm cách khuất phục thiên nhiên, chúng tôi chọn cách đồng hành với nó.

Sự thành công của Tân Hóa là kết quả của việc khai thác hài hòa giữa hệ thống hang động Tú Làn kỳ vĩ cho du lịch mạo hiểm, kết hợp với nét văn hóa đặc trưng của người Nguồn và sáng kiến lưu trú trên nhà nổi. Chính việc biến rủi ro mùa nước nổi thành trải nghiệm độc đáo đã giúp Tân Hóa không chỉ tồn tại mà còn tỏa sáng trên bản đồ du lịch thế giới.

Oxalis đã làm gì để người dân địa phương có thể tham gia và làm chủ các hoạt động du lịch?

- Đây là quá trình kéo dài nhiều năm và liên tục. Chúng tôi đào tạo bài bản để người dân tham gia vào chuỗi dịch vụ như đầu bếp, porter, trợ lý an toàn, hướng dẫn viên… Đồng thời tạo điều kiện để họ làm chủ dịch vụ như homestay, ăn tối tại nhà, cung ứng nông sản.

Hiện nay, Oxalis đã tạo việc làm ổn định cho hơn 130 lao động địa phương. Đặc biệt, giai đoạn 2022–2024, chúng tôi tài trợ 12 người dân học chuyên ngành hướng dẫn viên để nâng cao tính chuyên nghiệp.

Nhờ đó, thu nhập bình quân của người dân tăng từ 4,8 triệu đồng/năm (2014) lên 36–42 triệu đồng/năm (2024).

Từ 2022, Oxalis xây dựng Tú Làn Lodge và bắt đầu cho khách ở lại Tân Hóa sau khi kết thúc tour. Công ty hướng dẫn, hỗ trợ cải tạo 10 căn nhà phao nổi của người dân thành các Rural Homestay tiện nghi, giúp người dân Tân Hóa làm chủ cơ sở kinh doanh và vận hành dịch vụ du lịch như homestay và đón khách ăn tối tại nhà, tạo ra thu nhập từ 8 triệu - 12 triệu đồng mỗi tháng.

Mô hình “du lịch thích ứng với thiên tai” ở Tân Hóa có gì khác biệt?

- Điểm độc đáo là khả năng vận hành quanh năm, bất chấp thời tiết khắc nghiệt. Chúng tôi không sao chép mô hình nào mà tự xây dựng hướng đi riêng.

Nhà nổi được đưa vào lưu trú giúp khách có thể đến bằng xe đạp khi trời đẹp hoặc bằng kayak khi nước lên. Vào mùa lũ, nơi đây trở thành không gian nghỉ dưỡng an toàn, cho phép du khách trải nghiệm đời sống sông nước như chèo kayak, SUP.

Đây chính là cách biến thiên tai thành sản phẩm du lịch có giá trị trải nghiệm cao.

Làm thế nào để phát triển du lịch nhưng vẫn giữ được bản sắc và sinh kế truyền thống?

- Chúng tôi xác định du lịch phải nâng cao giá trị sinh kế sẵn có, không thay thế nó. Người dân vẫn chăn nuôi, trồng trọt để cung ứng cho du lịch.

Các giá trị văn hóa như điệu hò thuốc cá hay món cơm Pồi được đưa vào trải nghiệm tự nhiên trong đời sống hằng ngày, không “sân khấu hóa”. Khi người dân trực tiếp sở hữu và hưởng lợi, bản sắc văn hóa sẽ được bảo tồn bền vững.

Du lịch nông thôn đóng vai trò như thế nào trong xây dựng nông thôn mới?

- Du lịch nông thôn là động lực thay đổi kinh tế và tư duy cộng đồng. Không chỉ tăng thu nhập, nó còn thúc đẩy cải thiện hạ tầng, nâng cao tiêu chuẩn môi trường.

Quan trọng hơn, du lịch tạo việc làm tại chỗ, hạn chế tình trạng người trẻ rời quê. Khi kinh tế ổn định, người dân có thêm động lực xây dựng nông thôn mới hiện đại nhưng vẫn giữ nét mộc mạc.

Từ thực tiễn Tân Hóa, ông có khuyến nghị gì cho các địa phương khác?

- Từ thực tiễn Tân Hóa, tôi cho rằng các địa phương cần tập trung tìm ra giá trị khác biệt duy nhất của mình thay vì sao chép các mô hình có sẵn. Sự thành công bền vững chỉ đến khi có sự liên kết chặt chẽ giữa ba bên: doanh nghiệp dẫn dắt thị trường, chính quyền tạo cơ chế hạ tầng và người dân phải là chủ thể hưởng lợi trực tiếp.

Quan trọng nhất là kiên trì với triết lý phát triển dựa trên trải nghiệm chất lượng và tôn trọng thiên nhiên. Chỉ khi giữ được bản sắc, du lịch địa phương mới có thể thu hút du khách lâu dài, đặc biệt là khách quốc tế.

Xin cảm ơn ông!