Xây dựng thương hiệu “Chè Đất Tổ”: Bước đi chiến lược nâng tầm vị thế trà Phú Thọ

Vùng chè lớn nhưng giá trị chưa tương xứng

Hiện nay, Phú Thọ là một trong những địa phương có diện tích chè lớn nhất cả nước với vùng nguyên liệu tập trung ở các huyện như Thanh Sơn, Tân Sơn, Đoan Hùng, Hạ Hòa, Yên Lập… Cây chè đã góp phần quan trọng trong phát triển kinh tế nông nghiệp, tạo việc làm ổn định cho hàng chục nghìn lao động nông thôn.

Nhiều năm qua, ngành chè của tỉnh đã đạt được những kết quả tích cực. Diện tích chè liên tục được duy trì ổn định, năng suất và sản lượng tăng qua từng năm. Một số doanh nghiệp đã đầu tư dây chuyền chế biến hiện đại, từng bước đáp ứng yêu cầu xuất khẩu. Nhiều sản phẩm chè của Phú Thọ đã có mặt tại các thị trường nước ngoài như Trung Đông, Nga, Pakistan và một số nước châu Âu. Đặc biệt, trên địa bàn tỉnh đã hình thành những vùng chè chất lượng cao, vùng chè đặc sản và vùng chè shan tuyết cổ thụ có giá trị kinh tế lớn. Một số sản phẩm OCOP từ chè từng bước tạo dựng được chỗ đứng trên thị trường trong nước.

Theo số liệu của ngành Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Phú Thọ, tổng diện tích cây chè của địa phương này lên tới khoảng 14,5 nghìn ha (đứng thứ 4 toàn quốc sau Tuyên Quang, Thái Nguyên, Lào Cai). Năm 2025 sản lượng chè búp tươi đạt trên 193 nghìn tấn (đứng thứ 2 toàn quốc, sau Thái Nguyên). Giá trị sản xuất cây chè năm 2025 đạt 735 tỷ đồng.

Diện tích chè phân bố trên địa bàn 58 xã, phường thuộc tỉnh Phú Thọ và Hoà Bình cũ. Trong đó, có 28 xã có diện tích chè trên 100 ha với diện tích trên 13 nghìn ha; 04 xã có diện tích chè trên 1 nghìn ha (Minh Đài, Long Cốc, Yên Kỳ, Tây Cốc) tạo thành vùng trồng tập trung. 08 doanh nghiệp sản xuất, chế biến chè có vùng nguyên liệu với diện tích trên 4 nghìn ha, 12 làng nghề sản xuất và chế biến chè với diện tích 632 ha, 15 hợp tác xã với diện tích 366 ha. Đã hình thành các vùng sản xuất chè tập trung tại địa bàn các xã trọng điểm với diện tích trên 6,6 nghìn ha. Có hơn 4.000 ha đã được cấp mã số vùng trồng nội địa với 162 mã. Trên địa bàn tỉnh có khoảng 76 doanh nghiệp tham gia sản xuất, chế biến chè; xây dựng phát triển 49 sản phẩm OCOP, trong đó có 25 sản phẩm OCOP 3 sao, 22 sản phẩm OCOP 4 sao và 02 sản phẩn OCOP 5 sao.

Nhiều vùng trồng chè ở các xã: Xuân Sơn, Long Cốc, Minh Đài, Xuân Đài, Võ Miếu, Thanh Sơn, Pà Cò... nương chè không chỉ là nơi sản xuất mà còn là điểm dừng chân, check in, trải nghiệm, du lịch hấp dẫn. Sự kết hợp giữa nông nghiệp sinh thái với du lịch và hoạt động kinh tế khác đã tạo diện mạo mới cho các vùng chè, đưa Phú Thọ trở thành trung tâm sản xuất chè kết hợp với du lịch, trải nghiệm.

Giá trị sản xuất ngành chè mới chiếm gần 5% giá trị của ngành trồng trọt, tỷ trọng chưa tương xứng với tiềm năng và cơ cấu sử dụng đất nông nghiệp. Hiện nay, giá chè xuất khẩu bình quân của Phú Thọ chỉ bằng khoảng 60% giá bình quân thế giới. Phần lớn diện tích chè Trung Du trồng bằng hạt đã có trên 30 năm tuổi (trồng trước 1995), trong đó có khoảng 2.500 ha ở tình trạng già cỗi, suy giảm năng suất, chất lượng, hiệu quả kinh tế kém.

Ngoài ra, một thực tế dễ nhận thấy là khi nhắc đến trà Việt Nam, nhiều người nhớ tới trà Thái Nguyên, trà Mộc Châu hay trà Shan Tuyết Hà Giang, trong khi chè Phú Thọ – dù có diện tích lớn và chất lượng không hề thua kém – lại chưa tạo được độ nhận diện tương xứng.

Nguyên nhân đến từ nhiều phía. Quy mô sản xuất còn nhỏ lẻ, liên kết chuỗi chưa bền vững, việc dồn điền đổi thửa còn hạn chế. Nhiều diện tích chè già cỗi chưa được thay thế kịp thời dẫn tới năng suất và chất lượng chưa cao. Công nghệ chế biến sâu còn thiếu, sản phẩm chưa đa dạng, chủ yếu tập trung vào chè khô truyền thống.

Xây dựng thương hiệu để nâng tầm giá trị “Chè Đất Tổ”

Trong xu thế hội nhập hiện nay, xây dựng thương hiệu không đơn thuần là thiết kế logo hay bao bì sản phẩm mà là quá trình tạo dựng uy tín, giá trị và bản sắc riêng cho sản phẩm trên thị trường.

Hiện tại, Phú Thọ đã có Nhãn hiệu chứng nhận “Chè Phú Thọ” do Cục Sở hữu trí tuệ cấp từ năm 2020 và đã có 15 doanh nghiệp, cơ sở sản xuất đã được cấp quyền sử dụng Nhãn hiệu chứng nhận Chè Phú Thọ. Nhãn hiệu chứng nhận đang chủ yếu phục vụ công tác quản lý sản xuất, nguồn gốc, chưa khai thác tốt yếu tố quảng bá sản phẩm. Phần lớn thành phẩm chế biến là chè đen khoảng 70% sản lượng, mang tên gọi theo cách các doanh nghiệp đặt tên nên dù có xuất khẩu, tên gọi “Chè Phú Thọ” cũng không được mấy thị trường ngoài nước biết đến. Dù đã có nhiều cải tiến, xong ngành chè Phú Thọ vẫn chủ yếu phát triển tuyến tính: Sản xuất – chế biến – tiêu thụ chè. Chưa khai thác tốt lợi thế, giá trị có từ cây chè. Đặc biệt diện tích chè Shan tuyết cổ ở Pà Cò, Đức Nhàn, Quy Đức, Minh Đài, Xuân Đài hầu như đang bị lãng quên, chưa được quản lý, khai thác phù hợp, cũng chưa được đặt tên.

Đối với Phú Thọ, việc xây dựng thương hiệu “Chè Đất Tổ” mang ý nghĩa đặc biệt quan trọng. Đây không chỉ là giải pháp nâng cao giá trị kinh tế cho cây chè mà còn góp phần quảng bá hình ảnh vùng đất cội nguồn dân tộc. Một thương hiệu mạnh sẽ giúp chè Phú Thọ thoát khỏi tình trạng bán nguyên liệu giá rẻ, tiến tới chinh phục các phân khúc cao cấp có giá trị cao hơn. Khi có thương hiệu, sản phẩm chè sẽ dễ dàng tiếp cận các thị trường khó tính như Nhật Bản, EU, nơi yêu cầu rất cao về chất lượng, truy xuất nguồn gốc và dư lượng thuốc bảo vệ thực vật.

Quan trọng hơn, thương hiệu “Chè Đất Tổ” nếu được xây dựng bài bản sẽ mở ra cơ hội phát triển đồng bộ nhiều lĩnh vực khác như du lịch trải nghiệm, dịch vụ văn hóa, thương mại và công nghiệp chế biến sâu. Không chỉ dừng lại ở một sản phẩm nông nghiệp, chè hoàn toàn có thể trở thành biểu tượng văn hóa đặc trưng của Phú Thọ – vùng đất linh thiêng cội nguồn dân tộc Việt Nam.

Mới đây, UBND tỉnh Phú Thọ đã có cuộc làm việc quan trọng với Tổng công ty Chè Việt Nam nhằm bàn giải pháp phát triển và nâng cao giá trị cây chè trong giai đoạn mới.

Được biết, Tổng công ty Chè Việt Nam đang sở hữu hai công ty chè lớn nhất tỉnh là Công ty chè Phú Đa và Công ty chè Phú Bền với tổng diện tích gần 4,5 nghìn héc-ta. Đây là vùng nguyên liệu tập trung lớn nhất trong toàn hệ thống của Vinatea.

Theo định hướng chiến lược, Tổng công ty Chè Việt Nam đặt mục tiêu xây dựng Phú Thọ trở thành trung tâm sản xuất chè lớn nhất cả nước và có tầm cỡ trên thế giới, từ vùng nguyên liệu, chế biến tinh, đóng gói đến xuất khẩu vào các thị trường cao cấp như Nhật Bản và châu Âu.

Đáng chú ý, định hướng phát triển lần này không chỉ dừng ở sản xuất đơn thuần mà hướng tới mô hình kinh tế chè toàn diện. Trong đó, chè sẽ được gắn với du lịch sinh thái trải nghiệm, quảng bá văn hóa trà, tạo thêm nguồn thu dịch vụ và việc làm cho người dân địa phương.

Ông Trần Duy Đông, Chủ tịch UBND tỉnh Phú Thọ nhấn mạnh, tỉnh không chỉ hướng tới sản xuất chè đơn thuần mà cần xây dựng một “Hệ sinh thái trà Đất Tổ” toàn diện. Theo đó, Phú Thọ sẽ tập trung quy hoạch lại các vùng chè đặc sản, phát triển vùng nguyên liệu chất lượng cao gắn với chỉ dẫn địa lý, đồng thời bảo tồn nghiêm ngặt vùng chè Shan tuyết cổ thụ.

Một trong những định hướng quan trọng được đưa ra là đẩy mạnh chế biến sâu và đa dạng hóa sản phẩm. Ngoài các dòng chè truyền thống, tỉnh sẽ nghiên cứu phát triển trà cao cấp, trà túi lọc, trà hòa tan, thực phẩm chức năng và mỹ phẩm từ trà nhằm nâng cao giá trị gia tăng.

Cùng với đó, Phú Thọ sẽ phát triển các điểm quảng bá văn hóa trà và xây dựng tour du lịch “Con đường trà Đất Tổ”, nơi du khách có thể trực tiếp trải nghiệm hái chè, chế biến và thưởng trà trong không gian văn hóa bản địa.

Đây được xem là hướng đi giàu tiềm năng khi xu hướng du lịch trải nghiệm nông nghiệp, du lịch xanh và du lịch văn hóa ngày càng được du khách quan tâm.