Giải pháp để Quảng Trị hoàn thành mục tiêu nông thôn mới thế hệ mới

Bức tranh nông thôn mới: Nhiều điểm sáng nhưng áp lực không nhỏ

Sau hơn 15 năm triển khai Chương trình mục tiêu quốc gia xây dựng nông thôn mới, diện mạo nông thôn tỉnh Quảng Trị đã có nhiều thay đổi tích cực. Hạ tầng kinh tế – xã hội nông thôn từng bước được đầu tư đồng bộ, đời sống vật chất và tinh thần của người dân không ngừng được nâng lên, khoảng cách phát triển giữa nông thôn và đô thị từng bước được thu hẹp.

Sau khi thực hiện sắp xếp đơn vị hành chính theo mô hình chính quyền địa phương 2 cấp, toàn tỉnh Quảng Trị hiện có 69 xã triển khai Chương trình xây dựng nông thôn mới. Qua đánh giá sơ bộ, toàn tỉnh này có 39/69 xã đạt chuẩn nông thôn mới, bình quân đạt 16,1 tiêu chí/xã (chưa có xã đạt chuẩn nông thôn mới nâng cao và nông thôn mới kiểu mẫu).

Bên cạnh đó, Quảng Trị có 13 thôn, bản thuộc các xã đặc biệt khó khăn vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi đạt chuẩn thôn nông thôn mới; 260 thôn đạt chuẩn thôn nông thôn mới kiểu mẫu; 333 vườn hộ được công nhận vườn mẫu nông thôn mới. Những kết quả này cho thấy sự vào cuộc đồng bộ của cả hệ thống chính trị và vai trò chủ thể ngày càng rõ nét của người dân nông thôn.

Giai đoạn chuyển tiếp với nhiều thách thức đan xen

Tuy nhiên, bước vào giai đoạn hiện nay, quá trình xây dựng nông thôn mới trên địa bàn tỉnh Quảng Trị đang đối mặt với không ít khó khăn, thách thức. Bên cạnh những hạn chế mang tính đặc thù về điều kiện tự nhiên và nguồn lực đầu tư, việc triển khai mô hình chính quyền địa phương 2 cấp đã và đang tạo ra những tác động trực tiếp đến tiến độ, chất lượng thực hiện các tiêu chí nông thôn mới.

Việc thay đổi địa giới hành chính và tổ chức bộ máy chính quyền dẫn đến sự điều chỉnh trong công tác chỉ đạo, điều hành chương trình. Hệ thống cơ chế, quy định, phương thức quản lý, phân bổ nguồn lực và ưu tiên đầu tư phải rà soát, thống nhất lại. Trong giai đoạn chuyển tiếp, một số chương trình, công trình nông thôn mới phải tạm dừng hoặc điều chỉnh, ảnh hưởng đến tiến độ thực hiện các tiêu chí.

Nhiều xã mới được hình thành trên cơ sở sáp nhập nhiều xã cũ, làm gia tăng quy mô địa bàn, dân số và khối lượng công việc quản lý nhà nước. Trong khi đó, đội ngũ cán bộ cấp xã còn hạn chế về số lượng, nhiều cán bộ phải kiêm nhiệm nhiều nhiệm vụ cùng lúc.

Sau sáp nhập, không ít xã có diện tích rộng, dân cư phân tán, khoảng cách giữa các thôn, bản xa hơn, gây khó khăn cho công tác quản lý, tuyên truyền, vận động người dân tham gia xây dựng nông thôn mới. Yêu cầu về trình độ chuyên môn, kỹ năng triển khai các tiêu chí ngày càng cao, nhất là các tiêu chí liên quan đến thu nhập, môi trường, chuyển đổi số và phát triển kinh tế nông thôn.

Trên địa bàn tỉnh Quảng Trị, sự khác biệt về mức độ đạt chuẩn nông thôn mới giữa các xã trước khi sáp nhập cũng đặt ra nhiều áp lực. Có xã đã đạt hoặc cơ bản đạt chuẩn nông thôn mới, trong khi xã khác còn nhiều tiêu chí chưa đạt, thậm chí có xã mới được hình thành từ xã và thị trấn.

Sau sáp nhập, việc xác định lộ trình phấn đấu phù hợp, vừa duy trì các tiêu chí đã đạt, vừa tập trung nâng cao các tiêu chí còn thấp, đòi hỏi sự tính toán kỹ lưỡng trong phân bổ nguồn lực và tổ chức thực hiện, nhất là trong điều kiện ngân sách còn nhiều khó khăn.

Công tác rà soát, cập nhật hồ sơ, số liệu và đánh giá các tiêu chí nông thôn mới cũng gặp nhiều khó khăn do thay đổi địa giới hành chính và quy mô xã. Toàn bộ hệ thống hồ sơ, báo cáo, số liệu thống kê phải điều chỉnh lại, dễ phát sinh tình trạng chồng chéo, thiếu thống nhất trong giai đoạn đầu, ảnh hưởng đến công tác theo dõi, đánh giá và công nhận kết quả xây dựng nông thôn mới.

Nhận diện thách thức để tạo đà bứt phá

Theo ông Nguyễn Quốc Tuấn, Phó Chánh Văn phòng Điều phối nông thôn mới, Phó Chi cục trưởng Chi cục Kinh tế hợp tác và Quản lý chất lượng tỉnh Quảng Trị, quan điểm xuyên suốt của chương trình là xây dựng nông thôn mới có điểm khởi đầu nhưng không có điểm kết thúc. Những khó khăn, thách thức trong giai đoạn hiện nay tuy lớn, nhưng cũng là cơ hội để tỉnh rà soát lại toàn bộ quá trình, điều chỉnh tư duy và cách làm theo hướng bài bản, bền vững hơn.

Trong thời gian tới, Quảng Trị xác định cần tập trung xây dựng lộ trình cụ thể cho từng xã mới, rà soát thực trạng, xác định rõ các tiêu chí chưa đạt để ưu tiên nguồn lực đầu tư. Đồng thời, tăng cường phân cấp, phân quyền, xác định rõ trách nhiệm “ai làm, làm khi nào, nguồn lực ở đâu”, gắn trách nhiệm của từng tổ chức, cá nhân với kết quả thực hiện.

Bên cạnh đó, việc ban hành các cơ chế, chính sách đặc thù hỗ trợ các xã sau sáp nhập, nhất là các xã vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi, được xem là giải pháp quan trọng để tạo sự đồng đều trong phát triển.

Cũng theo lãnh đạo Văn phòng Điều phối nông thôn mới tỉnh Quảng Trị, để chương trình tiếp tục đạt hiệu quả, sự vào cuộc đồng bộ của cả hệ thống chính trị là yếu tố then chốt, trong đó người dân vẫn là chủ thể trung tâm. Nguồn vốn hỗ trợ của Nhà nước chỉ mang tính chất “vốn mồi”, sự đồng thuận, chung sức của người dân và sự tham gia của doanh nghiệp vào chuỗi giá trị nông nghiệp mới là yếu tố quyết định thành công lâu dài.