Cách dưỡng thận âm và dùng các vị thuốc nam bồi bổ “gốc sinh mệnh” dịp Tết

Nếu ví cơ thể mình là một chiếc xe hạng sang đã lăn bánh được 45-50 năm, và nếu gọi mệnh môn hỏa là hệ thống đánh lửa giúp xe khởi hành, thì thận âm chính là hệ thống “làm mát” và “dầu bôi trơn”.

Theo góc nhìn Đông y, mệnh môn (nằm giữa hai quả thận) được ví như cửa ngõ của sinh mệnh, nơi lưu giữ chân hỏa. Theo thuyết ngũ hành vận dụng vào Đông y, thận thuộc hành thủy, nhưng trong thận phải có hỏa thì nước mới hóa thành khí để đi nuôi cơ thể. Nếu ngọn lửa này yếu, nồi nước cơ thể sẽ lạnh lẽo, dẫn đến chân tay run rẩy, tiêu hóa đình trệ, và tinh thần uể oải.

Mùa đông cũng thuộc hành thủy, cực thịnh và dễ dập tắt “lửa”. Nay lại thêm dịp Tết với những cuộc vui chén tạc chén thù, ngọn lửa ấy lại càng đứng trước nguy cơ bị dội nước đá hoặc đốt cháy cưỡng ép bởi các chất cồn từ rượu bia mà thân chủ nạp vào.

Ở độ tuổi "ngũ thập tri thiên mệnh", nồng độ hormone (nội tiết tố) con người ta bắt đầu sụt giảm. Tây y gọi đó là mãn dục nam và tiền mãn kinh nữ. Đông y gọi đơn giản là "thận âm hư". Khi "dầu" cạn, ma sát tăng lên, cỗ máy sinh ra nhiệt giả (hư hỏa). Kết quả là bạn thấy bứt rứt, hay đổ mồ hôi trộm về đêm, lòng bàn tay bàn chân nóng ran, nhưng hễ gió lùa là lại rùng mình.

Nam và nữ: Hai "vương quốc", một cội nguồn nhưng khác cách trị

Dù cùng chung cái gốc ở thận, nhưng cách "vận hành" giữa nam và nữ ở tuổi trên dưới 50 lại có những nét thú vị riêng biệt mà người thầy thuốc cần phải "tùy nghi" luận trị:

Quý ông (cương nghị nhưng dễ "hạn hán"): Theo học thuyết âm dương, ngũ hành, đàn ông thuộc dương, lấy khí làm trọng nhưng lại rất dễ hao tổn tinh (thuộc âm). Những cuộc nhậu tất niên chính là "kẻ trộm" đánh cắp thận âm nhanh nhất. Nam giới tuổi này thường bị "thận hư, hỏa vượng", dẫn đến tình trạng “trên bảo dưới không nghe”, mất ngủ và đau lưng mỏi gối. Việc trị liệu cần tập trung vào: Bổ thận - Ích tinh.

Quý bà (mềm mại nhưng dễ "triều cường"): Phụ nữ thuộc âm, lấy huyết làm gốc. Ở tuổi 45-50, mạch nhâm - đốc suy yếu, thiên quý cạn dần. Các chị em không chỉ thiếu thận âm mà còn kéo theo can huyết hư (máu ở gan không đủ). Đó là lý do xuất hiện những cơn bốc hỏa lên mặt, tính tình dễ cáu gắt "sáng nắng chiều mưa". Việc trị liệu cần tập trung vào: Tư âm - Dưỡng huyết - Điều kinh.

Sự hài hòa giữa phủ và tạng: Đừng để thận "đơn độc"

Cách gọi tên lục phủ ngũ tạng trong Đông y không hoàn toàn trùng khớp và không chia cắt rạch ròi từng bộ phận vật lý như khái niệm của Tây y, song về cơ bản để dễ hình dùng và liên hệ với y học hiện đại, chúng ta tạm thời chú thích một cách tương đối về tên gọi. Một người thầy thuốc Đông y có kinh nghiệm không bao giờ chỉ nhìn vào một tạng. Thận thuộc hành thủy, nó liên quan mật thiết với:

Tâm (Hỏa), hiểu là trái tim: Nếu thận thủy không đủ để khắc chế tâm hỏa, bạn sẽ bị mất ngủ, hay hồi hộp.

Tỳ (Thổ), hiểu là lá lách: Nếu ăn uống quá độ ngày Tết sẽ làm hại tỳ, thận sẽ không có nguồn tiếp tế năng lượng (yếu tố hậu thiên không đủ gồng gánh được yếu tố tiên thiên).

Can (Mộc), hiểu là gan: Thủy không nuôi được mộc thì gan nóng, mắt mờ, gân cốt rệu rã.

“Lục Bảo Nam Dược" – Món quà quý cho người Việt ở tuổi 45-55

Dựa trên tư tưởng "Nam dược trị Nam nhân" của Thiền sư Tuệ Tĩnh (một trong hai vị đại danh y nổi tiếng nhất trong lịch sử Y học cổ truyền Việt Nam), người Việt ta có thể dùng hoàn toàn các vị thuốc Nam dễ tìm, lành tính, giúp dưỡng thận âm, bảo tồn mệnh môn hỏa cho cả hai giới ở độ tuổi trung niên, như các vị thuốc sau:

Hà thủ ô đỏ (chế đậu đen): Vị thuốc "vàng" để trẻ hóa, xanh tóc, đỏ da, bổ thận tinh.

· Củ mài (Hoài sơn): Bổ tỳ, ích thận, giúp "giữ nước" cho cơ thể.

· Hạt sen (Liên nhục): Dưỡng tâm an thần, giúp Thủy - Hỏa tương tế.

· Trái dâu tằm chín khô (Tang thầm): Bổ huyết, cực tốt cho Thận âm của phụ nữ.

· Đỗ đen xanh lòng (sao thơm): Dẫn thuốc vào kinh Thận, thanh nhiệt, giải độc rượu).

· Kỷ tử (loại trồng tại Việt Nam): Giúp sáng mắt, bổ can thận.

Liều lượng, cách chế biến và cách dùng:

Tùy từng thể tạng và điều kiện người dùng, tùy người nam hay người nữ, thầy thuốc có thể điều chỉnh, thêm bớt các vị khác nhau, để phát huy tối đa hiệu quả của thuốc, chẳng hạn với nam giới, thầy thuốc có thể kê thêm nhục thung dung để tăng cường khả năng "giữ lửa" mệnh môn; với nữ giới, có thể thêm hương phụ (cỏ gấu) để điều hòa khí huyết, giảm bớt cơn bốc hỏa.

Lưu ý: Vì sức khỏe của chính mình, bạn không nên tự ý dùng thuốc, mà hãy thăm khám bác sỹ hoặc thầy thuốc y học cổ truyền có đủ bằng cấp và chứng chỉ hành nghề khám chữa bệnh hợp pháp.

Đừng đợi "đèn cạn dầu" mới châm

Trong những ngày Tết bận rộn, chúng ta mải mê chăm sóc nhà cửa, sắm sửa lễ lạt mà đôi khi quên mất "ngôi đền" cơ thể mình. Dưỡng thận âm mùa lạnh không phải là việc gì quá cao siêu, nó nằm ở bát canh đỗ đen ấm nóng, ở giấc ngủ sâu trước 11 giờ đêm, và ở việc biết "dừng đúng lúc" bên bàn tiệc.

Dành cho các quý ông, quý bà tuổi 50: Hãy coi cơ thể mình như một nhành mai đang bắt đầu già. Nhành mai ấy cần đủ nước (âm) để nhựa sống lưu chuyển, và cần đủ nắng (hỏa) để hoa nở đúng lúc Tết đến Xuân về.