Nông dân Hà Tĩnh chủ động điều tiết nước, “giải khát” cho lúa xuân giữa cao điểm nắng nóng

Chủ động điều tiết nước trong giai đoạn “vàng” của lúa xuân

Bước vào đầu tháng 4, thời tiết tại tỉnh Hà Tĩnh diễn biến khắc nghiệt khi nền nhiệt liên tục duy trì ở mức cao, có thời điểm vượt ngưỡng 37 - 38°C. Đây cũng là thời điểm lúa xuân chuyển sang giai đoạn làm đòng trổ bông, giai đoạn được xem là “then chốt” quyết định năng suất, đòi hỏi nhu cầu nước tưới lớn nhất trong cả vụ. Áp lực về nguồn nước vì thế gia tăng rõ rệt, đặc biệt tại các khu vực cuối kênh, vùng cao cưỡng.

Trước tình hình đó, các địa phương đã nhanh chóng triển khai các phương án chống hạn với tinh thần chủ động, linh hoạt và tiết kiệm. Hệ thống hồ chứa, đập dâng được theo dõi sát sao về mực nước.

Việc vận hành các cống điều tiết được tính toán kỹ lưỡng nhằm tận dụng tối đa nguồn nước hiện có. Nhiều trạm bơm được huy động hoạt động liên tục, ưu tiên vận hành vào sáng sớm và chiều tối để giảm thiểu thất thoát nước do bốc hơi.

Đáng chú ý, các đơn vị thủy lợi đã phối hợp chặt chẽ với chính quyền địa phương và các hợp tác xã nông nghiệp để xây dựng kế hoạch cấp nước cụ thể theo từng khu vực.

Những diện tích lúa xuân đang trong thời kỳ trổ bông được ưu tiên hàng đầu, đảm bảo duy trì mực nước ổn định từ 3–5 cm trên ruộng. Bên cạnh đó, phương pháp tưới luân phiên được áp dụng rộng rãi, giúp phân bổ nguồn nước hợp lý giữa các vùng, hạn chế tình trạng thiếu nước cục bộ.

Không chỉ dừng lại ở nỗ lực của các đơn vị chức năng, người dân cũng tích cực tham gia vào công tác chống hạn. Tại nhiều cánh đồng, bà con chủ động nạo vét kênh mương, khơi thông dòng chảy, đồng thời sử dụng máy bơm dã chiến để đưa nước về ruộng kịp thời. Sự vào cuộc đồng bộ từ nhiều phía đã tạo nên “mạng lưới” cấp nước linh hoạt, góp phần giảm thiểu thiệt hại do thời tiết gây ra.

Bên cạnh nỗ lực của chính quyền địa phương và các đơn vị thủy nông, người dân cũng đang tích cực bám đồng, lấy nước. Những chân ruộng cuối các tuyến kênh hay cao cưỡng được người dân chủ động nạo vét kênh mương, sử dụng máy bơm dã chiến để kịp thời đưa nước vào chân ruộng.

Ông Nguyễn Xuân Thành - Phó Cụm trưởng phụ trách Cụm Sông Tiêm (Công ty TNHH MTV Thủy lợi Hà Tĩnh) cho biết: “Cụm đang cấp nước tưới cho gần 2.000 ha lúa xuân tại 7 xã: Hương Khê, Hương Phố, Hương Đô, Hà Linh, Hương Bình, Phúc Trạch, Hương Xuân. Lúa trổ bông đồng loạt đúng thời điểm nắng nóng gay gắt nên nhu cầu nước tưới tăng rất cao. Tuy nhiên, hiện nay, mực nước tại một số hồ chứa, đập dâng đã bắt đầu xuống thấp”.

Đồng bộ giải pháp, quyết tâm giữ vững năng suất lúa xuân

Thực tế, nắng nóng kéo dài kết hợp với một số công trình thủy lợi xuống cấp đã khiến nhiều diện tích lúa tại Hà Tĩnh đối mặt với nguy cơ khô hạn.

Điển hình như tại xã Hà Linh, hàng trăm ha lúa xuân đã xuất hiện tình trạng thiếu nước cục bộ, đòi hỏi các biện pháp ứng phó khẩn cấp.

Song song với việc đảm bảo nguồn nước, ngành nông nghiệp cũng tăng cường hướng dẫn nông dân các biện pháp chăm sóc lúa trong điều kiện thời tiết khắc nghiệt. Trong đó, việc giữ nước hợp lý trên ruộng được đặc biệt nhấn mạnh nhằm tránh tình trạng nứt nẻ đất.

Người dân được khuyến cáo bón phân cân đối, hạn chế sử dụng phân đạm trong thời điểm nhiệt độ cao để tránh gây sốc cho cây lúa. Đồng thời, công tác theo dõi và phòng trừ sâu bệnh cũng được chú trọng, nhất là các loại bệnh dễ phát sinh trong điều kiện nắng nóng như đạo ôn cổ bông.

Ngoài ra, nhiều địa phương còn linh hoạt áp dụng các biện pháp chống hạn tạm thời như đắp đập nhỏ giữ nước, tận dụng nguồn nước từ ao hồ, kênh nội đồng và điều chuyển nước giữa các vùng khi cần thiết. Những giải pháp này tuy đơn giản nhưng mang lại hiệu quả thiết thực, góp phần duy trì độ ẩm cho đất và đảm bảo sinh trưởng của cây lúa.

Theo thống kê, vụ lúa xuân năm 2026, Hà Tĩnh gieo cấy khoảng 59.000 ha. Đến đầu tháng 4, diện tích lúa trổ đạt khoảng 7.000 ha (tương đương 12% tổng diện tích). Trong bối cảnh dự báo nắng nóng còn tiếp diễn, áp lực về nguồn nước tưới vẫn là thách thức lớn.

Bởi vậy, ngành chuyên môn khuyến cáo người dân cần tiếp tục bám sát đồng ruộng, theo dõi chặt chẽ diễn biến thời tiết và tình hình sâu bệnh để có biện pháp xử lý kịp thời.

Việc chủ động điều tiết nước, kết hợp đồng bộ các giải pháp kỹ thuật và sự chung tay của người dân đang giúp những cánh đồng lúa xuân Hà Tĩnh vượt qua giai đoạn khó khăn nhất. Đây chính là yếu tố quan trọng tạo tiền đề cho một vụ mùa ổn định, góp phần đảm bảo an ninh lương thực và nâng cao thu nhập cho nông dân.

Trong điều kiện biến đổi khí hậu ngày càng phức tạp, những kinh nghiệm trong công tác điều tiết nước và ứng phó hạn hán tại Hà Tĩnh sẽ là bài học quý cho nhiều địa phương.

Sự chủ động, linh hoạt và tinh thần trách nhiệm cao từ các cấp, ngành đến người dân chính là “chìa khóa” giúp nông nghiệp thích ứng hiệu quả với thời tiết cực đoan, hướng tới phát triển bền vững trong tương lai.

Trao đổi với PV Nông thôn mới, ông Nguyễn Trí Đồng - Phó Chủ tịch UBND xã Hà Linh cho biết: “Xã đã nhanh chóng thành lập tổ công tác, tổ chức kiểm tra thực tế tại các cánh đồng, khảo sát tình hình nguồn nước tại các hồ đập, kênh mương; hợp đồng máy bơm cỡ lớn để tập trung bơm nước từ các hồ đập xuống hệ thống kênh thủy lợi; chỉ đạo các thôn, HTX nông nghiệp chủ động nạo vét kênh mương, xây dựng phương án điều tiết nước hợp lý chi lúa xuân”.

“Chúng tôi phải phối hợp với UBND các xã, HTX nông nghiệp điều tiết nước hợp lý, tổ chức tưới luân phiên; tăng cường lấy nước từ các đập dự trữ để bổ sung, hòa mạng vào các tuyến kênh lớn, đẩy nước về cuối nguồn; bố trí cán bộ kỹ thuật, công nhân thường trực 24/24 giờ để ép nước về cuối nguồn các công trình. Đồng thời, tổ chức “chia nước” cho những diện tích lúa đang thiếu nước của các xã”.