"Giải mã" bí quyết cứu sống loài cây Sách đỏ sắp tuyệt chủng

Cây quý trong Sách đỏ, từng thất bại khi trồng thử nghiệm

Từng được biết đến như một loài cây bản địa mang giá trị lâm nghiệp và sinh thái cao, cây dầu đọt tím hiện chỉ còn rất ít trong rừng tự nhiên. Theo ông Ngô Văn Tỉnh, Giám đốc Công ty TNHH Lâm nghiệp Quy Nhơn, trong khu rừng tự nhiên thuộc phường Quy Nhơn Tây (TP. Quy Nhơn cũ, nay thuộc tỉnh Gia Lai), Công ty vẫn còn quản lý được một diện tích rừng có cây dầu đọt tím sinh trưởng tự nhiên.

Trước đây, Công ty từng thử nghiệm bứng cây con trong rừng về trồng nhưng không thành công. Phải đến năm 2024, khi có sự đồng hành của dự án SFM, hành trình bảo tồn loài cây quý mới mở ra một hướng đi khả thi hơn.

Theo kỹ sư Nguyễn Hoài Nam, Trưởng phòng Kỹ thuật Công ty, việc điều tra toàn bộ lâm phần rừng tự nhiên do Công ty quản lý được thực hiện phối hợp với Viện Nghiên cứu Sinh thái và Môi trường rừng (thuộc Viện Khoa học Lâm nghiệp Việt Nam). Qua đó, xác định được 40 cây dầu đọt tím trội, được lập hồ sơ công nhận giống đầu dòng.

Cứ đến mùa quả chín (tháng 6–8), Công ty cho thu hái hạt về xử lý: ngâm nước ấm, rửa chua, ủ hạt, điều tiết nhiệt độ cho hạt nảy mầm rồi cấy vào bầu. Nhưng công đoạn khó khăn nhất vẫn là chăm sóc cây non.

“Khác với nhiều loài cây khác, cây dầu đọt tím non phải được che nắng cả năm mới sống. Nếu không, cây sẽ chết héo”, anh Nam chia sẻ.

Nhờ áp dụng quy trình nghiêm ngặt và hỗ trợ kỹ thuật, đến nay, những cây trồng từ cuối năm 2024 đang sinh trưởng tốt. Trong năm, Công ty đã gieo ươm và trồng được tổng cộng 10.000 cây giống dầu đọt tím trên diện tích 8,5 ha.

Không trồng độc canh - Hướng tới rừng bền vững

Theo đại diện Công ty, việc trồng dầu đọt tím không chỉ thực hiện ở vùng đất trống, mà còn có 3 phương thức canh tác: Trồng dưới tán rừng tự nhiên nghèo kiệt; Trồng dưới tán rừng trồng gỗ nhỏ chuyển hóa thành rừng gỗ lớn; Trồng trên đất trống sau khai thác, có phối hợp trồng hỗn giao với cây muồng hoặc keo – tránh độc canh.

Việc trồng xen giúp cây dầu đọt tím có điều kiện sinh trưởng tốt hơn, đồng thời góp phần phục hồi đa dạng sinh học cho khu vực rừng bị suy thoái.

Cây dầu đọt tím chỉ là một trong số nhiều loài cây bản địa quý hiếm mà Công ty TNHH Lâm nghiệp Quy Nhơn đang nỗ lực bảo tồn. Theo ông Trần Nguyên Tú, Chủ tịch Công ty, đơn vị đang hợp tác với Viện Khoa học Lâm nghiệp Việt Nam trong công tác chọn tạo giống và bảo tồn các loài cây như sao đen, dầu rái – những giống cây vừa có giá trị lâm sản cao, vừa giữ vai trò quan trọng trong bảo vệ hệ sinh thái rừng tự nhiên.

“Nghị quyết 57-NQ/TW của Bộ Chính trị đã tạo điều kiện để Công ty đầu tư mạnh mẽ hơn vào nghiên cứu khoa học, đổi mới công nghệ, chuyển đổi số và nâng cao năng lực quản lý rừng bền vững”, ông Tú nói.

Trong bối cảnh nhiều loài cây rừng quý hiếm đang dần biến mất, việc bảo tồn và nhân giống thành công dầu đọt tímkhông chỉ mang ý nghĩa khoa học mà còn là hành động thiết thực hướng tới một nền lâm nghiệp bền vững, giàu bản sắc bản địa.

Hành trình gieo mầm từ những hạt giống nằm sâu trong rừng già đang được tiếp nối với tâm huyết của những người làm lâm nghiệp - lặng lẽ, kiên nhẫn nhưng đầy ý nghĩa.