"Bệnh lạ" tấn công vựa gỗ lớn ở Gia Lai: Cây chảy nhựa đen, chết đứng hàng loạt

Keo chết rải rác, lan rộng thành vùng

Triển khai chủ trương phát triển rừng gỗ lớn của UBND tỉnh Bình Định cũ (nay là tỉnh Gia Lai), từ năm 2021, Công ty TNHH Lâm nghiệp Sông Kôn đã trồng lại rừng trên diện tích 485,1 ha tại các xã Đăk Mang, Bok Tới – nay là xã Ân Tường và Kim Sơn.

Công ty chọn trồng các dòng keo lai cho năng suất cao như BV16, BV33, BV75, AH1, AH7. Tuy nhiên, chỉ sau 2 năm, bệnh chết héo đã xuất hiện. Ban đầu, cây bị bệnh chỉ rải rác dọc theo các khe suối, tuyến đường lâm sinh. Sau đó, bệnh lan rộng, tạo thành từng đám cây chết đứng.

“Cây bị bệnh có biểu hiện chảy nhựa, nổi bọt đen ở phần gốc, thân cây có dấu vết côn trùng chích, nấm bệnh xuất hiện; lá từ ngọn ngả vàng, khô dần rồi toàn bộ cây chết đứng”, ông Hồ Văn Hể – Giám đốc Công ty mô tả.

Qua kiểm tra thực tế, công ty phát hiện rừng trồng các năm 2021–2023 đã bị chết héo 23,7 ha. Trong đó, rừng trồng năm 2021 bị ảnh hưởng nặng nhất, đặc biệt tại khoảnh 4, tiểu khu 92 và khoảnh 1, 2, 3 tiểu khu 102 (xã Ân Tường).

Dùng thuốc, rải vôi... vẫn không hiệu quả

Để đối phó với bệnh chết héo, Công ty đã triển khai hàng loạt biện pháp: chặt hạ cây chết, gom lại thành đống, rải vôi bột, xử lý cây mới bệnh bằng thuốc Ridomin Gol và chất bám dính theo khuyến cáo của Bộ Nông nghiệp. Tuy nhiên, cây vẫn tiếp tục chết rải rác.

“Ngay cả cây chưa chết nhưng nằm gần vùng bị bệnh cũng được rải vôi để ngăn lây lan. Dù vậy, hiệu quả không đáng kể, bệnh vẫn xuất hiện ngày càng nhiều ở các lô trồng keo từ năm thứ 3 đến thứ 5, nhất là ở vùng trũng, ẩm thấp”, ông Hể nói thêm.

Riêng dòng keo lá tràm đến nay vẫn chưa bị bệnh, theo kết quả giám sát từ Công ty.

Trước tình hình này, Công ty đã phối hợp với Dự án Quản lý rừng bền vững (SFM), mời GS.TS Phạm Quang Thu – chuyên gia đầu ngành lâm nghiệp – đến kiểm tra hiện trường và tư vấn giải pháp.

Cán bộ kỹ thuật của Dự án SFM nhận định, nguyên nhân khiến cây rừng chết héo có thể đến từ nhiều yếu tố như:

Địa hình: Vùng trồng keo nằm ở nơi trũng, sình lầy, độ ẩm cao; Lượng mưa: Khu vực có lượng mưa trung bình >3.000mm/năm – không phù hợp trồng keo; Giống cây: Không thay đổi giống giữa các chu kỳ trồng; Thiếu vi lượng Boron: Khiến cây sinh trưởng kém, lá vàng, ngọn chết khô – dễ nhầm với nấm Ceratocystis gây bệnh chết héo.

Khuyến cáo được đưa ra là: cần thay đổi giống keo giữa các chu kỳ trồng; không trồng ở vùng đất mỏng hoặc có mưa lớn quanh năm; bổ sung vi lượng Boron với liều lượng 1g/hố ở những lô có dấu hiệu thiếu chất.

Hiện Công ty TNHH Lâm nghiệp Sông Kôn đã không đưa các vùng rừng bị chết nặng vào kế hoạch trồng lại ở chu kỳ tiếp theo. Đồng thời, Công ty đề nghị Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Gia Lai chỉ đạo các đơn vị chuyên môn phối hợp khảo sát hiện trường, tư vấn biện pháp xử lý, đồng thời hỗ trợ làm thủ tục thanh lý các lô rừng bị chết theo quy định.

Việc rừng gỗ lớn, vốn được kỳ vọng thay thế rừng trồng chu kỳ ngắn bị chết héo liên tục không chỉ gây thiệt hại trực tiếp về kinh tế cho doanh nghiệp, mà còn ảnh hưởng đến định hướng phát triển lâm nghiệp bền vững của tỉnh Gia Lai.

Nếu không có giải pháp khoa học, đồng bộ và kịp thời, nguy cơ thiệt hại sẽ còn lan rộng, không chỉ ở các xã Ân Tường, Kim Sơn mà còn có thể ảnh hưởng đến cả khu vực trồng rừng lân cận.