Khi người dân bớt “chạy giấy”, có thêm thời gian lo ruộng đồng (Bài 2)

Nếu như việc miễn thuế sử dụng đất nông nghiệp giúp người dân giảm bớt một khoản chi phí, thì cải cách thủ tục hành chính đất đai lại tác động trực tiếp đến quỹ thời gian, công sức và tâm lý của họ. Với nhiều nông dân, “đi làm giấy tờ đất” từng là việc không mấy dễ chịu: hồ sơ qua nhiều cửa, phải đi lại nhiều lần, có khi mất hàng tháng mới xong.

Trong bối cảnh đó, Nghị định 151/2025/NĐ-CP, có hiệu lực từ ngày 1/7/2025, được xem là bước điều chỉnh quan trọng nhằm tháo gỡ những “nút thắt” kéo dài nhiều năm trong quản lý đất đai, nhất là ở khu vực nông thôn.

Khi thủ tục trở thành rào cản sản xuất

Ở xã Bình Phú, tỉnh Đồng Tháp, ông Lê Văn Tám nhớ lại lần làm thủ tục đăng ký biến động đất đai sau khi đổi ruộng với người cùng ấp để tiện canh tác. “Chỉ đổi đất cho nhau, không mua bán gì, nhưng hồ sơ cũng phải qua xã, lên huyện, chờ xác nhận đủ thứ. Đi mấy lần mới xong”, ông Tám kể.

Những thủ tục như cấp giấy chứng nhận, đăng ký biến động, chuyển đổi mục đích sử dụng đất nông nghiệp… từ lâu đã trở thành nỗi lo của không ít nông dân. Không chỉ mất thời gian, chi phí đi lại, mà còn ảnh hưởng đến kế hoạch sản xuất, nhất là với những hộ muốn dồn điền đổi thửa hoặc chuyển đổi cây trồng theo mùa vụ.

Theo đánh giá của nhiều địa phương, sự chồng chéo trong thẩm quyền giải quyết giữa các cấp chính quyền là một trong những nguyên nhân khiến thủ tục kéo dài. Cùng một hồ sơ, nhưng phải xin ý kiến nhiều nơi, dẫn đến tình trạng “trên bảo dưới chưa xong”.

Nghị định 151/2025/NĐ-CP ra đời trong bối cảnh Luật Đất đai 2024 đặt ra yêu cầu đơn giản hóa và minh bạch hóa quản lý đất đai. Một trong những nội dung trọng tâm của nghị định này là phân định rõ thẩm quyền giữa chính quyền các cấp.

Theo đó, nhiều thủ tục hành chính đất đai được đưa về cấp gần dân hơn, giảm bớt khâu trung gian. Những việc mang tính xác nhận thực tế sử dụng đất, nguồn gốc đất – vốn gắn chặt với địa bàn – được giao rõ cho chính quyền cơ sở, thay vì phải “đẩy” lên cấp trên như trước.

Một cán bộ địa chính xã ở tỉnh Ninh Bình cho biết: “Trước đây, có những việc xã nắm rất rõ nhưng vẫn phải chờ huyện phê duyệt từng chi tiết. Nay phân cấp rõ ràng hơn, trách nhiệm cũng rõ hơn, người dân không phải đi lại nhiều”.

Cắt giảm thủ tục, không phải là buông lỏng quản lý

Điểm đáng chú ý là cải cách thủ tục theo Nghị định 151/2025/NĐ-CP không đồng nghĩa với nới lỏng quản lý. Thay vào đó, nghị định hướng tới việc loại bỏ những khâu trùng lặp, không cần thiết, đồng thời tăng trách nhiệm của từng cấp chính quyền.

Đối với người dân, điều dễ nhận thấy nhất là số lần đi lại giảm, thời gian xử lý hồ sơ được rút ngắn. Đối với cơ quan quản lý, yêu cầu đặt ra là phải làm đúng, làm đủ ngay từ đầu, tránh để hồ sơ “ngâm” hoặc trả đi trả lại nhiều lần.

“Cải cách này buộc cán bộ phải nắm chắc quy định, không thể làm theo thói quen cũ”, một cán bộ phòng Kinh tế xã Hồng Vân, Hà Nội nhận xét. Theo ông, khi trách nhiệm đã được phân định rõ, việc đùn đẩy cũng khó xảy ra hơn.

Với nông dân, lợi ích từ cải cách thủ tục đất đai không chỉ nằm ở việc nhanh hơn, mà còn ở chỗ dễ dự tính hơn. Khi biết rõ hồ sơ cần gì, nộp ở đâu, bao lâu thì xong, người dân có thể chủ động sắp xếp công việc đồng áng.

Bà Nguyễn Thị Hồng, một hộ trồng cây ăn trái ở Ninh Bình, chia sẻ: “Mình không ngại làm thủ tục, chỉ sợ không biết phải đi mấy lần. Nếu rõ ràng ngay từ đầu thì dân cũng hợp tác thôi”.

Trong bối cảnh Luật Đất đai 2024 khuyến khích chuyển đổi cơ cấu sử dụng đất nông nghiệp linh hoạt hơn, cải cách thủ tục càng trở nên cần thiết. Nếu thủ tục vẫn rườm rà, những chủ trương tốt trên giấy rất khó đi vào thực tế.

Cải cách hành chính nhìn từ ruộng đồng

Ở nhiều địa phương, cải cách thủ tục đất đai đang được đặt trong mối liên hệ trực tiếp với tái cơ cấu nông nghiệp. Khi thủ tục thuận lợi, việc dồn điền đổi thửa, hình thành vùng sản xuất tập trung, hay thu hút doanh nghiệp đầu tư vào nông nghiệp sẽ khả thi hơn.

Một lãnh đạo hợp tác xã nông nghiệp ở Ninh Bình cho biết: “Chúng tôi muốn mở rộng vùng liên kết sản xuất, nhưng nếu mỗi lần điều chỉnh đất đai mà thủ tục kéo dài thì rất khó làm ăn lâu dài. Cải cách thủ tục là điều kiện tiên quyết”.

Từ góc độ này, Nghị định 151/2025/NĐ-CP không chỉ là câu chuyện hành chính, mà còn là một mắt xích trong chuỗi chính sách phát triển nông nghiệp.

Dù được kỳ vọng lớn, nhưng nhiều ý kiến cho rằng, cải cách thủ tục đất đai không thể có kết quả ngay lập tức. Thói quen làm việc cũ, năng lực cán bộ không đồng đều giữa các địa phương, cùng với áp lực công việc tăng lên ở cấp cơ sở, là những thách thức không nhỏ.

“Phân cấp mạnh thì cán bộ xã phải được tập huấn kỹ, nếu không sẽ dễ sai”, một chuyên gia quản lý đất đai nhận định. Theo ông, cùng với cải cách thủ tục, cần song song nâng cao năng lực và trách nhiệm của đội ngũ thực thi.

Từ giảm giấy tờ đến tăng hiệu quả sử dụng đất

Khi đặt Nghị định 151/2025/NĐ-CP bên cạnh chính sách miễn thuế sử dụng đất nông nghiệp (đã đề cập ở Bài 1), có thể thấy một hướng đi xuyên suốt: giảm gánh nặng cho người dân để họ tập trung vào sản xuất.

Giảm thuế giúp nhẹ chi phí, giảm thủ tục giúp nhẹ công việc hành chính. Cả hai đều hướng tới mục tiêu cuối cùng là sử dụng đất nông nghiệp hiệu quả hơn, đúng với tinh thần của Luật Đất đai 2024.

Nếu miễn thuế là sự hỗ trợ về tài chính, thì cải cách thủ tục hành chính chính là nhịp cầu nối chính sách với ruộng đồng. Khi con đường hành chính bớt quanh co, những chủ trương lớn về đất đai mới có cơ hội đi thẳng vào đời sống sản xuất.

Trong loạt bài này, từ miễn thuế đến cải cách thủ tục, từ quản lý đất lúa đến định giá đất, có thể thấy rõ một điều: Chính sách đất đai đang được điều chỉnh theo hướng gần hơn với người nông dân. Vấn đề còn lại là làm sao để những thay đổi đó được thực thi đồng đều, nhất quán từ xã lên tỉnh. Bài 3 của loạt bài sẽ tiếp tục phân tích một nội dung then chốt khác: Quản lý đất trồng lúa và việc sử dụng linh hoạt quỹ đất này trong bối cảnh nông nghiệp đang chuyển mình.

(Còn tiếp)

Để tận dụng tốt cải cách thủ tục đất đai, người dân cũng cần chủ động: Nắm rõ các thủ tục liên quan trực tiếp đến quyền sử dụng đất của mình; Chuẩn bị hồ sơ đầy đủ, trung thực ngay từ đầu; Trao đổi trực tiếp với cán bộ địa chính xã khi có vướng mắc, thay vì nghe thông tin truyền miệng. Cải cách chỉ thực sự phát huy hiệu quả khi cả chính quyền và người dân cùng thay đổi cách làm.