Chính sách đất nông nghiệp mới - từ luật đến ruộng đồng: Người dân bớt gánh, ruộng đồng thêm lực (Bài 1)

Những ngày cuối năm, trên cánh đồng xã Yên Mỹ, Hưng Yên, ông Nguyễn Văn Lợi vẫn đều tay chăm sóc mấy sào rau vụ đông. Trời rét, sâu bệnh nhiều, giá phân bón và thuốc bảo vệ thực vật tiếp tục tăng so với năm trước. “Làm nông bây giờ, cái gì cũng phải tính kỹ. Chỉ cần thêm một khoản chi là thấy nặng ngay”, ông Lợi nói.

Vì vậy, khi nghe tin thuế sử dụng đất nông nghiệp tiếp tục được miễn đến hết năm 2030, ông bảo “nhẹ người”. Không phải vì số tiền thuế quá lớn, mà bởi trong bối cảnh chi phí sản xuất ngày một tăng, giảm được khoản nào hay khoản đó, nhất là những khoản liên quan trực tiếp đến ruộng đất.

Thông tin ông Lợi nhắc đến là nội dung chính của Nghị định 292/2025/NĐ-CP, quy định chi tiết việc miễn thuế sử dụng đất nông nghiệp, có hiệu lực từ ngày 1/1/2026. Đây là một trong những nghị định quan trọng hướng dẫn thi hành Luật Đất đai 2024, tác động trực tiếp đến hàng triệu hộ nông dân trên cả nước.

Miễn thuế để người dân yên tâm giữ ruộng

Theo Nghị định 292/2025/NĐ-CP, thời hạn miễn thuế sử dụng đất nông nghiệp được kéo dài đến hết ngày 31/12/2030. Đối tượng được miễn thuế được quy định rõ, trong đó trọng tâm là hộ gia đình, cá nhân trực tiếp sản xuất nông nghiệp. Các nội dung về hạng đất tính thuế, thời hạn miễn thuế cũng được làm rõ hơn so với trước.

Một cán bộ thuế ở khu vực đồng bằng Bắc Bộ cho biết, trước đây chính sách miễn thuế đất nông nghiệp đã được áp dụng nhiều năm, nhưng qua từng giai đoạn lại có những quy định khác nhau. “Có lúc người dân không chắc mình có thuộc diện được miễn hay không, phải hỏi đi hỏi lại. Lần này, quy định rõ ràng hơn, cơ quan thuế cũng dễ thực hiện, người dân cũng đỡ băn khoăn”, vị này nói.

Với người sản xuất, điều quan trọng nhất là chính sách ổn định trong thời gian đủ dài. Thời hạn miễn thuế kéo dài đến 2030 giúp nông dân có cơ sở để tính toán kế hoạch canh tác, đầu tư giống, vật tư, cải tạo đất mà không phải lo thay đổi giữa chừng.

Ở xã Yên Mỹ, gia đình bà Trần Thị Hạnh có gần 1 mẫu ruộng, vừa trồng lúa vừa luân canh rau màu. “Tiền thuế đất mỗi năm không nhiều, nhưng miễn được thì mình có thêm tiền mua giống tốt hơn hoặc thuê thêm công lúc cao điểm”, bà Hạnh chia sẻ.

Thực tế, với mỗi hộ, số tiền thuế đất nông nghiệp không phải là khoản lớn. Nhưng trong sản xuất nông nghiệp, nhiều khoản nhỏ cộng lại thành gánh nặng đáng kể. Khi chi phí đầu vào tăng đều qua từng năm, việc bớt đi một khoản cố định giúp người dân chủ động hơn trong cân đối thu chi.

Theo đánh giá của ngành nông nghiệp, việc tiếp tục miễn thuế đất nông nghiệp không làm giảm đáng kể nguồn thu ngân sách, nhưng lại có tác động trực tiếp đến quyết định giữ đất, bám ruộng của người dân, nhất là ở những vùng sản xuất còn khó khăn.

Một điểm đáng chú ý của Nghị định 292/2025/NĐ-CP là việc xác định rõ đối tượng được miễn thuế, tập trung vào người trực tiếp sản xuất nông nghiệp. Cách tiếp cận này nhằm tránh tình trạng đất nông nghiệp bị bỏ hoang hoặc sử dụng không đúng mục đích nhưng vẫn hưởng ưu đãi.

Theo một lãnh đạo ngành nông nghiệp địa phương, việc miễn thuế cần đi cùng với quản lý chặt chẽ việc sử dụng đất. “Chính sách tốt phải đến đúng người làm nông. Nếu đất không được canh tác mà vẫn được miễn thuế thì không hợp lý”, vị này nói.

Điều này cũng đặt ra yêu cầu với chính quyền cơ sở trong việc rà soát tình trạng sử dụng đất, cập nhật hồ sơ địa chính, bảo đảm việc miễn thuế được thực hiện đúng quy định nhưng không gây thêm phiền hà cho người dân.

Đặt trong tổng thể chính sách đất đai mới

Miễn thuế sử dụng đất nông nghiệp không phải là chính sách đơn lẻ. Khi đặt trong tổng thể Luật Đất đai 2024 và các nghị định hướng dẫn, có thể thấy định hướng chung là giảm bớt nghĩa vụ tài chính và thủ tục cho người trực tiếp sản xuất, từ đó khuyến khích sử dụng đất hiệu quả hơn.

Luật Đất đai 2024 cho phép người sử dụng đất nông nghiệp chuyển đổi cơ cấu cây trồng, vật nuôi linh hoạt hơn, được kết hợp nhiều hình thức sản xuất trên cùng thửa đất trong khuôn khổ cho phép. Khi không còn phải lo khoản thuế đất, người dân có thêm điều kiện để đầu tư, thử nghiệm mô hình sản xuất phù hợp với thị trường.

Một chuyên gia kinh tế nông nghiệp nhận xét: “Miễn thuế không làm người dân giàu lên ngay, nhưng giúp họ bớt áp lực chi phí cố định. Điều này rất quan trọng với những hộ sản xuất nhỏ”. Việc hiểu đúng chính sách ngay từ đầu sẽ giúp người dân tránh rủi ro và chủ động hơn trong sản xuất.

Trở lại với ông Nguyễn Văn Lợi ở xã Yên Mỹ, ông cho biết điều ông mong nhất không chỉ là miễn thuế, mà là chính sách rõ ràng, ổn định. “Biết trước vài năm tới không phải đóng thuế đất, mình dám đầu tư cải tạo ruộng, làm ăn bài bản hơn”, ông nói.

Trong bối cảnh nhiều lao động trẻ rời nông thôn, những chính sách như miễn thuế sử dụng đất nông nghiệp không tạo ra thay đổi tức thì, nhưng giúp người đang bám ruộng cảm thấy yên tâm hơn. Khi bớt được một phần gánh nặng chi phí, người dân có thêm điều kiện để tiếp tục sản xuất, giữ đất và giữ nghề.

(Còn tiếp)

Để tránh hiểu nhầm, cơ quan chuyên môn khuyến cáo người dân cần nắm rõ một số điểm: Miễn thuế chỉ áp dụng đối với đất nông nghiệp đang sử dụng đúng mục đích; Đối tượng hưởng lợi chủ yếu là hộ gia đình, cá nhân trực tiếp sản xuất; Trường hợp cho thuê đất, bỏ hoang đất hoặc sử dụng sai mục đích có thể không thuộc diện được miễn. Khi có thắc mắc, người dân nên trao đổi trực tiếp với UBND xã hoặc cơ quan thuế địa phương để được hướng dẫn cụ thể.